Oğuz Məmmədli yazır – Xızır Nəbiyə sahib çıxaq

Üzüntüyle belirtmek isterim ki, değişen dünyada oluşan yeni değerler sisteminde eski törelerimiz, bayramlarımız peyderpey sıradan çıkmaktadır. Bahsini etmiş olduğum bayram da uzun asırlar boyunca Türkler tarafından kutlanmış fakat günümüzde çeşitli kültürlerin baskısı altında sahip çıkmayacağımız takdirde sadece tarihimizin tozlu sayfalarında yerini bulacaktır. Türk halkları arasında yaygın olarak nitelendire bileceğimiz bayramlardan biri de Hızır İlyas veya Hızır Nebi gibi isimlendirilen bayramdır. Bu bayram birbirinden küçük farklılıklarla neredeyse, Azerbaycan’ın tüm bölgelerinde kutlanmaktadır. Hızır İlyas genellikle doğanın uyanması, otların yeşermesi, akarsuyun temizlenmesi vb. doğal süreçlerle eşlik eder. Araştırmalarda Hızır Nebi bir kimlik olarak “su, rüzgâr ve havanın velisi” olarak sunulmuştur ve Hızır peygamber ile aynılaştırılmıştır. “Kitab-ı Dedem Korkud ala Lisan-ı Taife-i Oğuzan” destanının “Dirse Han oğlu Boğaç Han Boyu”nda Türk halklarının büyük çoğunluğunun inancında kendine yer bulmuş Hızır Nebi personeline rastlamaktayız. Nitekim, Dirse Han Oğlu Boğaç’ı yaralayarak, Kazılık Dağında bırakıp gittiği sahnede şunları okuyoruz: “Oğlan orada yıkıldığı zaman Boz atlı Hızır oğlanın yanında hazır bulundu. Üç kez yarasını eliyle okşayarak “Oğlan, korkma, sana bu yaradan ölüm yoktur. Dağ çiçeği ile ananın sütü senin yarana melhemdir” – diyerek yok oldu.” Hızır Nebiyle ilgili olarak Prof.Dr. Penah Halilov şöyle yazar: “Folklorumuzda Hızır eski, iyilik yapan mistik bir sihirli güçtür. Sonraları İslam dini efsanesine karışıp Hızır İlyas gibi popüler olmuştur.” “Hızır Nebi” merasimine halk özel olarak hazırlanılmaktadır. Halk arasındaki inanca göre, eğer Hızır Nebi Boz atıyla gelirken evlerde bayram neşesi görmediği zaman küsüp gider. Hızır’ın küsüp gitmesi o yıl bereketin olmamasına ve baharın geç gelmesine neden olur. Bu nedenle henüz küçük çilenin birinci gününden başlayarak insanlar bayram hazırlıkları yapıyorlar. “Hızır Nebi” merasimi sofrasında temel olarak semeni, govut, boyatılmış yumurta, haşıl, pirinçden hazırlanmış yemekler bulunur. Aynı zamanda Hızır Nebi bayramında küçük ve büyük baş olmak üzere adak da yapılır. Yapılmış olan adaktan insanlara hediye edilir. Türk halkları ve Azerbaycan’da farklı takvimlerde kutlanması ile birlikte Hızır Nebi kültürüne, Borçalı’da Şubat ayının 2. haftasının Perşembe günü kutlanmaktadır. Her birimizin ailesinde sevinç, mutluluk ve bereketin olması dileğiyle Hızır Nebi bayramımız kutlu olsun.