Bu gün bir insan getmədi.
Zamanın içindən bir nəfəs çəkildi.
Bir səs susdu — amma sükutun özündə danışmağa başladı.
Rasim Balayev artıq torpağın deyil, mənanın sakini oldu.
Sənətkarlar olur — rol oynayır.
Sənətkarlar olur — rolun içində əriyir.
Bir də elələri var ki, rol onların içindən doğulur.
Rasim Balayev üçün səhnə məkan deyildi — hal idi.
O, obraz yaratmırdı. O, haldan hala keçirdi.
Və hər hal bir zikr idi — sözsüz, səssiz, amma dərin.
Onun səsində qəribə bir sirr vardı.
Sanki söz demirdi, sözə yol açırdı.
Sanki danışmırdı, danışanın içindəki səsi oyadırdı.
Bu səs nə tələskən idi, nə iddialı.
O, olmuş həqiqətin sakitliyini daşıyırdı.
Bu sözlərin içində mənim də bir xatirəm var.
Orta məktəbdə oxuyanda ilk dəfə “Nəsimi” filminə baxdım.
O vaxta qədər İmadəddin Nəsimi mənim üçün sadəcə dərslikdə olan bir ad idi.
Amma o filmdən sonra Nəsimi artıq ad olmadı — hal oldu.
Bu halı mənə Rasim Balayev tanıtdı.
Biz filmə baxmırdıq, sanki zahirdən batinə keçirdik.
Sonra onun filmlərini səbirsizliklə gözləməyə başladım., 
Adi tamaşaçı kimi yox, sanki davamını gözləyən adam kimi.
Babək olanda üsyanı qışqırmadı — içində yandırdı.
Nəsimi olanda haqqı demədi — onu yaşadı.
Çünki haqq deyilən bir şey deyil.
Haqq yaşanan bir həqiqətdir.
Və yalnız yaşayanın səsi bu qədər sakit, bu qədər ağır ola bilər.
Onun səsləndirdiyi qəzəllərə bu gün də baxıram.
Hər dəfə başqa cür açılır.
Eyni sözlər amma başqa dərinlik.
Bu artıq aktyorluq deyildi sözün ruhunu daşımaq idi.
Sufilər deyir: insan iki dəfə doğular —
bir bədəndə, bir həqiqətdə.
Birinci doğuluş səs-küylüdür.
İkincisi isə səssiz.
Bu gün Rasim Balayev ikinci doğuluşuna keçdi.
Onun baxışlarında qəribə bir tənhalıq vardı.
Amma bu tənhalıq kimsəsizlik deyildi.
Bu, daxili doluluğun tənhalığı idi.
Elə bir hal ki, insan artıq izaha ehtiyac duymur.
Elə bir sükut ki, sözlər onun yanında artıq görünür.
Dünya səhnədir  deyirlər.
Amma bəziləri gedəndə, səhnənin özü boşalır.
Bu gün səhnə bir qədər yetim qaldı.
Amma yetim qalan səhnədir, ruh deyil.
Ruh getmir, istiqamət dəyişir.
Onun vəfat xəbərini eşidəndə içimdən bir fikir keçdi:
bəlkə də biz Nəsimini ikinci dəfə itirdik.
Çünki Nəsimi bizim yaddaşımızda bir qədər də Rasim Balayevin səsi ilə yaşayırdı.
O səs susanda, sanki o həqiqətin bir parçası da sükuta çəkildi.
Bilmirəm, onun kimi aktyor yenə gələcəkmi.
Bəlkə gələcək.
Bəlkə yox.
Amma bəzi sənətkarlar olur ki, onlar müqayisə olunmur.
Onlar ölçü deyil — meyardır.
Bəlkə də o, başqa bir məkanda yaşasaydı, dünya kinosunun ən böyük adlarından biri olardı.
Amma bəlkə də buna ehtiyac yox idi.
Çünki o, elə bir obraz yaratdı ki, artıq zamandan kənardadır.
Ulduzlar zamanla sönür.
Amma həqiqəti yaşadan sənətkar ulduz olmur — səma olur.
Və səma uzaqlaşdıqca daha da böyüyür.
Haqqın dərgahına gedənlər üçün ölüm yoxdur — qapı var.
Hər qapıdan keçən bir iz qoyur.
Rasim Balayev iz qoymadı.
O, izə çevrildi.
İndi onu tapmaq üçün filmlər yetmir — bir az susmaq lazımdır.
Çünki o artıq səsdə deyil — sükutdadır.
Və bəzən sükut sözlərdən daha doğrudur.
Bu yazını onun bizə tanıtdığı Nəsiminin sözləri ilə bitirmək istəyirəm:
“Məndə sığar iki cahan, mən bu cahana sığmazam…”, 
Bəlkə də Rasim Balayev də bu cahana sığmadı.
Ona görə getdi.
Amma səsi, baxışı və yaşadığı həqiqət, 
artıq bizim içimizə sığdı.
Sənətin “başı sağ olsun” demək azdır.
Bu, sənətin özünün bir hissəsinin haqqa qayıtmasıdır.
Ruhu şad olsun.
Amma bəlkə də o artıq “şad olmaq” mərhələsini də keçib.
Çünki haqqa qovuşanlar üçün
nə kədər var, nə sevinc, 
yalnız həqiqət.


Əliməmməd Nuriyev 

Konstitusiya Araşdırmaları Fondunun rəhbəri


Reportyor.az 




BANNER / KARUSEL / MƏDƏNİYYƏT