Şimal–Cənub beynəlxalq nəqliyyat dəhlizi Avrasiya miqyasında ən strateji tranzit layihələrindən biri kimi qlobal ticarət xəritəsinin yenidən formalaşdırılmasında mühüm rol oynayır.
Bu dəhliz Hindistanı və Cənubi Asiyanı Rusiya, Avropa və hətta Skandinaviya regionu ilə birləşdirmək məqsədi ilə layihələndirilmişdir və daşımaların vaxtı və xərclərinin azalması sayəsində cəlbedici marşruta çevrilmişdir. Bu dəhlizin strukturunda üç əsas qol ayırd edilir: qərb qolu, şərq qolu və mərkəzi hissə.

Bu barədə İran İslam Respublikasının Azərbaycandakı Səfirliyinin İqtisadiyyat şöbəsinin yaydığı məlumatda deyilir. 

Bildirilir ki, Qərb qolu Hindistandan İranın cənub limanlarına, daha sonra dəmir yolu və avtomobil yolları vasitəsilə Azərbaycan Respublikasına və oradan Rusiyaya və Avropaya uzanır. Bu marşrut nisbətən inkişaf etmiş infrastruktur və birbaşa quru bağlantısı səbəbindən yüksək əməliyyat əhəmiyyətinə malikdir.
Şərq qolu isə İrandan Türkmənistan və Qazaxıstana doğru uzanır və oradan Rusiyanın dəmir yolu şəbəkəsinə qoşulur.
Lakin mərkəzi hissə, yəni əsas diqqətin Xəzər dənizində dəniz daşımalarına yönəldiyi istiqamət, Fars körfəzi və Oman dənizində yerləşən İranın cənub limanlarından Xəzərdəki şimal limanlarına və daha sonra gəmiçilik xətləri vasitəsilə Rusiyanın və digər Xəzəryanı ölkələrin limanlarına birləşir. Bu çərçivədə İranın şimal limanları, o cümlədən Ənzəli, Əmirabad və Nuşəhr limanları, dəhlizin mərkəzi qolunda əsas qovşaqlar kimi çıxış edərək şimal və cənub arasında yük daşınmasında həlledici rol oynayır. Bu qovşaqlarda baş verən hər hansı pozuntu faktiki olaraq beynəlxalq ticarət axınında fasilə yaradacaq və dəhlizin ümumi səmərəliliyini azaldacaqdır.
Bu kontekstdə 18 mart tarixində Xəzər dənizinin ən böyük limanı olan Ənzəli limanına qarşı sionist rejim tərəfindən həyata keçirilmiş hücum, bu dəhlizin strateji nöqtələrindən birinə yönəlmiş addım kimi, sadəcə lokal hadisə kimi qiymətləndirilə bilməz. Bu addım coğrafi sərhədlərdən və ticarət-nəqliyyat məsələlərindən kənara çıxan nəticələr doğura, təchizat zəncirinin təhlükəsizliyinə, iqtisadi aktorların etimadına və alternativ qlobal ticarət marşrutlarının davamlılığına, başqa sözlə, Avrasiyada təhlükəsizliyə təsir göstərə bilər.
Bu şəraitdə Xəzər dənizində “təhlükəsizliyin bölünməzliyi” və “vahid təhlükəsizlik” anlayışları əsas prinsip kimi önə çıxır. Bu akvatoriyada təhlükəsizlik vahid şəkildə müəyyən olunur və hər hansı bir ölkənin liman infrastrukturu, gəmiçilik xətləri və ya tranzit marşrutlarına qarşı təhdid birbaşa olaraq bütün regiona təsir edir. Başqa sözlə, Xəzərdə təhlükəsizlik şəbəkə xarakteri daşıyır və onu ayrı-ayrı milli çərçivələr daxilində məhdud şəkildə müəyyən etmək mümkün deyil. Məhz buna görə də Xəzəryanı ölkələr daim vurğulamışlar ki, Xəzər dənizi sülh, dostluq və əməkdaşlıq dənizi olmalıdır.
Buna əsasən, Şimal–Cənub dəhlizinin, xüsusilə onun mərkəzi hissəsinin qorunması maraqlı tərəf ölkələr tərəfindən koordinasiyalı və çoxtərəfli yanaşmanın qəbul edilməsini tələb edir. Təhlükəsizlik sahəsində əməkdaşlıq, ortaq infrastrukturun inkişafı, məlumat mübadiləsi və Xəzər dənizində regional mexanizmlərin gücləndirilməsi bu dəhlizin sabitliyinin və səmərəliliyinin qorunmasına kömək edə bilər.
Nəhayət, vurğulamaq lazımdır ki, Şimal–Cənub dəhlizi sadəcə nəqliyyat marşrutu deyil, həm də regional və transregional səviyyədə iqtisadi inteqrasiya və geosiyasi sabitlik üçün həyati əhəmiyyət daşıyan bir arteriyadır.

Reportyor.az 



KARUSEL / İQTİSADİYYAT