Süni intellektlə bağlı narahatlıqlar və narahatlıqlar Silikon Vadisində çalışan psixoterapevt Kendis N. Tompson üçün iş gününün müntəzəm hissəsinə çevrilib.

Əksəriyyəti texnologiya sektorunda yüksək performanslı işçilər olan müştəriləri, süni intellektin karyeralarına təsiri ilə bağlı praktik narahatlıqlarını, eləcə də bəşəriyyətin gələcəyi üçün təsirləri ilə bağlı daha geniş narahatlıqlarını ifadə ediblər. Bu məsələ ötən ay sahənin keçmiş mütəxəssisinin sürətlə inkişaf edən texnologiyanın nəticədə hamımızı məhv edə biləcəyi barədə xəbərdarlıq etməsindən sonra geniş müzakirə olunub.

Süni intellekt... ekzistensial təhlükə
17 ildən çoxdur psixoterapiya ilə məşğul olan Tompson deyir: “Terapiya karyeram boyunca heç vaxt belə bir ekzistensial təhlükə görməmişəm. Düşünmürəm ki, texnologiya sahəsində işləməyən müştərilərim də daxil olmaqla, heç birimiz bu təhlükədən sığortalanmışıq.”

Digər psixoterapevtlər deyirlər ki, texnologiya iş yerlərini yenidən formalaşdırdıqca, təbii sərvətləri istehlak etdikcə və məxfilik və təhlükəsizliklə bağlı narahatlıqlar artırdıqca, müştəriləri arasında süni intellektlə bağlı narahatlıqlar getdikcə daha çox yayılır.

Amerikalıların dərin "skeptisizmi"
Pew Araşdırma Mərkəzi tərəfindən aparılan və ötən ilin iyun ayında dərc edilən bir araşdırma, amerikalıların süni intellektə böyük bir "dərin skeptisizm" ilə yanaşdığını ortaya qoydu.
Yetkinlərin daha böyük bir hissəsi süni intellektin onlara və cəmiyyətə müsbət təsir göstərəcəyindən daha çox mənfi təsir göstərəcəyini gözləyirdi. Bundan əlavə, sorğu iştirakçılarının təxminən üçdə ikisi süni intellektin texnologiyasının çox sürətlə inkişaf etdiyini hiss etdiklərini söylədi.

"Süni İntellektin depressiyası"... iqlim dəyişikliyi depressiyasından sonra
Sosioloq, Massaçusets Texnologiya İnstitutunun (MIT) professoru və "Süni Yaxınlıq: Maşınlarla Danışanda Necə Oluruq" kitabının müəllifi Şerri Turkl deyir: "İnsanlar özlərini sərbəst hiss etmirlər, dərin bir çarəsizlik hissi keçirirlər və nəzarəti itirirlər."

O, əlavə edir: "Bu vəziyyətlə iqlim dəyişikliyinin yaratdığı depressiya arasında oxşarlıq var. Bir şeyin dərindən səhv olduğunu hiss edirsiniz, amma hər hansı bir hərəkəti faydasız hesab edə bilərsiniz, buna görə də depressiya ümumi, qeyri-müəyyən bir vəziyyətə çevrilir."

Süni İntellektin narahatlığı psixoterapiya seanslarında necə özünü göstərir?
Artıq ümumiləşdirilmiş narahatlıq pozğunluğu kimi xəstəliklər diaqnozu qoyulmuş insanlar üçün süni intellektin yaratdığı narahatlıq daha şiddətli görünə bilər. Nyu-Hempşir ştatının Milton şəhərində yaşayan və üç azyaşlı uşaq anası olan 32 yaşlı Emma Pasto bildirib ki, dünyanın sonu ilə bağlı son proqnozları oxuduqdan və bəzi insanların süni intellekt vasitəsilə təsvir yaratma alətlərindən istifadə edərək razılıq olmadan seksual məzmunlu görüntülər hazırladığını öyrəndikdən sonra bir neçə gün ərzində demək olar ki, fasiləsiz olaraq süni intellekt haqqında düşünüb.

Obsessiv-kompulsiv pozuntudan əziyyət çəkən Pasto qeyd edib ki, o, tez-tez narahatlıq dövrlərinə düşür; belə ki, onun düşüncələri onu inandırır ki, hansısa məsələ barədə daim düşünmək onu guya təhlükədən qoruyacaq. O, bu hissi belə təsvir edib: "Bu, sanki ayaqqabınızın içində bir tikan olması kimidir; başqa işlərlə məşğul ola bilərsiniz, amma o tikan hələ də oradadır və daim sizi sancır".

O bildirib ki, terapevti ona nəzarət edə bilməyəcəyi bəzi məsələlərin olduğunu xatırladaraq bu narahatlıq dövrünü aşmağa kömək edib və əlavə edib: "Bu şeylər barədə narahat olmaq heç bir fayda verməyəcək".

Klinika pasiyentlərinin texnologiya ilə bağlı narahatlıqları

Texnologiyanın psixoloji təsirlərini araşdıran psixoterapevt Reyçel Vud (Rachel Wood) ölkəni gəzərək digər terapevtləri insanların süni intellektlə (Sİ) qarşılıqlı əlaqəsi, onun təsirləri ilə bağlı son tədqiqatlar və klinik terapevtik təcrübələrdə tətbiqi barədə məlumatlandırır.

O, bu yaxınlarda Oreqonda bir qrup psixoloqla seminar keçirib və iştirakçılardan müştərilərinin süni intellektlə bağlı ekzistensial narahatlıqlar ifadə edib-etmədiklərini soruşub. Terapevtlərin təxminən yarısı buna müsbət cavab verib.

Kolorado ştatının Kolorado-Sprinqs şəhərində kiçik özəl təcrübə ilə məşğul olan Vud bildirib ki, onun öz müştərilərindən bəziləri də bu məsələni qaldırırlar.

"Geri dönməz dəyişiklik"lə bağlı kədər hissi
O izah edib ki, onların narahatlığı çox vaxt "hazırda yaşadığımız geri dönməz dəyişiklik və bu dəyişikliyin baş verdiyi inanılmaz sürət"lə bağlı kədər hissi ilə əlaqəlidir. O əlavə edib: "Bu sürətə ayaq uydurmaq və baş verənlərin mənasını bu qədər tez qavramaq həqiqətən çətindir."

Süni intellekt əvvəllər insanlar tərəfindən yerinə yetirilən tapşırıqları öz üzərinə götürdükcə, bir çox insan özünə belə bir sual verir: "Mənim hansı dəyərim var?" Vud qeyd edib ki, peşəkar kimlikdəki bu dəyişiklik müştərilərdə itki və qeyri-müəyyənlik hisslərini gücləndirən əsas amillərdən biridir.

Həvəs və zəifləyən tənqidi təfəkkür arasında
Sietldə fəaliyyət göstərən psixoloq Yuxin Sun (Yuxin Sun) bildirib ki, bütün müştəriləri süni intellektlə bağlı narahatlıq ifadə etmir. Onun sözlərinə görə, bəziləri "süni intellektə qarşı çox həvəslidir" və ona əsasən müsbət yanaşır. Lakin digərləri üçün süni intellektin onlar və ailələri üçün nə demək olduğunu dərk etmək daha çətin olub.

Məsələn, kodu özləri yazmaq əvəzinə süni intellektə yazdırmağa başlayan bəzi proqram mühəndisləri Sun-a bildiriblər ki, onlar işlərinin ən maraqlı və mənalı hissəsini itirdiklərini hiss edirlər. Valideynlər də süni intellektin uşaqlarının tənqidi təfəkkür bacarıqlarını zəiflədə biləcəyi ilə bağlı narahatlıqlarını ifadə ediblər.

Bu dövrəni necə dayandıra bilərik?
Sadə cavablar yoxdur, lakin mütəxəssislər "indiki ana diqqət yetirməyi və istər şəxsi həyatda, istərsə də ictimai məsələlərdə real dəyişiklik yaratmaq üçün əlinizdən gələni etməyi" tövsiyə edirlər.

Pasto seçkili vəzifəli şəxslərlə əlaqə saxlamaq və süni intellekt üçün daha güclü tənzimləyici tədbirlərin görülməsini tələb etmək məqsədilə "5 Calls" tətbiqindən istifadə edir. Bu arada, Tompson ruhi səhiyyədə texnologiyanın etik istifadəsini müdafiə edir. Keçən il o, "Niyə süni intellekt sizin terapevtiniz ola bilməz" adlı TEDx çıxışında psixoterapiyanın münasibətlərə əsaslanan təbiətini, məxfiliyi və terapevtik münasibətləri qorumaq üçün hazırlanmış unikal etik standartları və sərhədləri vurğulamışdır.

Tompson deyir: "Biz hələ də müəyyən nəzarətə malik olduğumuz və bu məsələdə səsimizi eşidə biləcəyimiz mühüm bir dönüş nöqtəsindəyik."

Sun qeyd edir ki, bəzi psixoterapiya müştəriləri tərəfindən ifadə edilən ekzistensial narahatlıq çox vaxt nəzarəti və mənanı itirmək hissindən qaynaqlanır. O, aşağıdakı sualı verməyin faydalı ola biləcəyini təklif edir: "Mən süni intellektə hansı şeyləri həvalə etməyəcəyim?" O, müştərilərini bu dövrü onlar üçün həqiqətən vacib olanı yenidən qiymətləndirmək üçün bir fürsət kimi görməyə təşviq edir.

Reportyor.az 


KARUSEL / CƏMİYYƏT