Alimlər xəbərdarlıq edirlər ki, temperaturun kəskin artması insanların sağlamlığı üçün uzunmüddətli risklər yarada bilər və potensial olaraq onları idman etməkdən çəkindirə bilər.

Bəs istilər güclənəndə insanlar fiziki cəhətdən necə aktiv qala bilərlər?

İsti havada fiziki aktivliyi qorumaq çətin ola bilər. Bu səbəbdən, ABŞ, Kanada və Meksikanın ev sahibliyi etdiyi 2026-cı il Dünya Kubokunda oyunçulara, bu fasilələrlə bağlı müzakirələrə baxmayaraq, hər hissənin təxminən 22 dəqiqəsindən sonra əlavə su fasilələri verilir.

Güclü El Niño iqlim fenomeni səbəbindən bu yay temperaturun rekord həddə çatacağı gözlənildiyi üçün idman etmək daha da çətinləşə bilər.

Həddindən artıq istidə qaçmaq və ya futbol oynamaq təkcə narahat deyil, həm də təhlükəlidir və istilik vurması riskini artırır.

Argentina Pontifik Katolik Universitetinin ətraf mühit epidemiologiyası və həyat tərzi üzrə tədqiqatçısı Kristian Qarsiya-Vitulski deyir:
"Gəzinti, velosiped sürmə, açıq havada idman etmək və hətta işə piyada getmək kimi gündəlik fəaliyyətlər temperatur yüksəldikdə daha çətin və daha az rahat olur."
Lakin, açıq havada idman etmək üçün hər dəfə çox isti olduqda fiziki aktivliyi azaltmaq uzunmüddətli sağlamlıq risklərinə səbəb ola bilər.

Qarsiya-Vitulski və həmkarları bu yaxınlarda yeni bir araşdırmada xəbərdarlıq etdilər ki, iqlim dəyişikliyindən qaynaqlanan temperatur artımları insanların isti dövrlərdə hərəkətini azaltmasına səbəb ola bilər və bu da 2050-ci ilə qədər hər il 470.000-700.000 vaxtından əvvəl ölümə səbəb ola bilər.

Bəs istidə aktiv qalarkən uzunmüddətli sağlamlığınızı necə qoruya bilərsiniz? Tədqiqatçılar həddindən artıq istiləşmədən aktiv qalmaq üçün bir neçə strategiya təklif edirlər:

Günün əvvəlində idman edin
İnsanların əksəriyyətinin edə biləcəyi ən təsirli dəyişiklik, mümkün olduqda günün ən sərin vaxtlarında, məsələn, səhər tezdən və ya axşam idman etməkdir.
Birbaşa günəş işığı əvəzinə kölgəli yerlər də seçə bilərsiniz.
Sidney Universitetinin İstilik və Sağlamlıq Tədqiqat Mərkəzinin direktoru Olli Cey deyir ki, temperatur fərqləri kölgədəki hava istiliyi ilə müqayisədə 12-15°C-yə çata bilər.

Rütubət səviyyələrinə nəzarət edin
Rütubət də vacib amildir. Bədən əsasən tərin buxarlanması yolu ilə özünü soyudur, lakin rütubətli şəraitdə bu proses daha az təsirli olur.

Cey izah edir ki, "Rütubət yüksək olduqda, bədənin buxarlanma yolu ilə özünü soyutma qabiliyyəti azalır".

Küləyin sürəti də rol oynayır, buna görə də zəif havalandırılan və ya qapalı məkanlarda məşq edərkən istilik stressi riski artır.

Məşqləri qısaldın və ya intensivliyi azaldın
Həddindən artıq isti günlərdə məşq müddətini azaltmaq və daha çox fasilə vermək daha yaxşı ola bilər.

Qarsiya-Vitulski deyir:
“Bəzən səhərlər qısa gəzinti və ya yüngül qapalı məkanda hərəkət etmək adi rejiminizə ciddi şəkildə riayət etməkdən daha təhlükəsiz və daha real seçimdir.”
O əlavə edir ki, yüksək temperatur bədənin istilik yükünü artırır, daha sürətli yorğunluğa, daha çox tərləməyə, başgicəllənməyə, narahatlığa və daha pis yuxuya səbəb olur və bəzi hallarda hərəkəti daha az təhlükəsiz edir.

Konnektikut Universitetinin Korey Stringer İnstitutunun kineziologiya üzrə mütəxəssisi Rebekka Stirns, mümkün olduqda fasilələr zamanı daha sərin bir yerə keçməyi tövsiyə edir.

“Əgər kondisionerli bir məkana girə və ya hətta soyuq su və ventilyatorla kölgədə otura bilirsinizsə, bədəninizə soyumaq üçün vaxt verin”, - deyə o bildirir.

Daha effektiv soyutma metodlarından istifadə edin
Buz paketləri faydalı görünə bilər, lakin Stirns onların yalnız kiçik sahələri soyuduğunu və ümumi təsiri məhdud olduğunu deyir.

Bədənin bəzi hissələrini soyuq suya batırmaq, məsələn, əlləri və ön kolları soyutmaq və ya bədənə su tökmək daha təsirli olur.

Cey deyir: “Dəridə qalan və sonra buxarlanan su tərləməni əvəz edir”.
Bu, bədənin oksigen çatdırılması üçün əzələlərə daha çox qan axını yönəltməsinə imkan verir.

Qollara, ayaqlara və gövdəyə davamlı olaraq tətbiq edilən soyuq, nəm dəsmallar da bədən istiliyinin aşağı salınmasına kömək edə bilər.

Məşqdən əvvəl bədəninizi soyudun
Məşqdən əvvəl bədəni əvvəlcədən soyutmaq da kömək edə bilər.
Tədqiqatlar göstərir ki, fəaliyyətdən əvvəl bədən istiliyinin aşağı salınması şərait təhlükəli hala gəlməzdən əvvəl daha böyük təhlükəsizlik marjası verir.

Bu, tədqiqatların göstərdiyi kimi, performansı və soyumağı yaxşılaşdıra bilən buzlu içki içməklə edilə bilər.

Bədəninizin uyğunlaşmasına icazə verin
İsti havada məşqi tədricən artırmaq bədənin istilik uyğunlaşması adlanan bir proses vasitəsilə uyğunlaşmasına kömək edir.

7-14 gün ərzində bədən istirahət zamanı əsas temperaturu aşağı salır, tərləmə sürətini artırır və qan plazmasının həcmini genişləndirir.

"Bu, qanın istidə vacib fizioloji funksiyaları dəstəkləməsinə kömək edir", Stearns izah edir.

Lakin Cey qeyd edir ki, bu uyğunlaşma müvəqqətidir:
"İstifadə etməsəniz, itirirsiniz."

Nə vaxt dayanacağınızı bilin
Məşq zamanı istiliklə əlaqəli ölümlər nadir hallarda olsa da, istilik tükənməsi halları daha çox yayılır.

Hətta məşq etmiş idmançılar belə immunitetli deyillər və bəzi hallarda bədənlərini daha çox itələdikləri üçün daha çox risk altında ola bilərlər.

Əsas risk faktoru bədən istiliyini artıran məşq intensivliyidir.

Sterns məsləhət görür:
"Bədəninizi dinləmək və qəsdən yavaşlatmaq ilk müdafiə xətti olmalıdır."

Xəbərdarlıq əlamətlərinə başgicəllənmə, ürəkbulanma, yorğunluq və sürətli ürək döyüntüsü daxildir. Bunlardan hər hansı biri baş verərsə, məşq dərhal dayandırılmalı və soyutma tədbirlərinə başlanılmalıdır.

Qarsiya-Vitulski yekunlaşdırır:
"Əsas mesaj budur ki, fiziki fəaliyyətə iqlimdən ayrı yanaşmağı dayandırmalıyıq."

İstilik dalğaları daha tez-tez baş verdikcə, insanlar yalnız nə qədər hərəkət etdiklərini deyil, həm də nə vaxt, harada və necə məşq etdiklərini uyğunlaşdırmalı olacaqlar.

Reportyor.az 


KARUSEL / İDMAN