Banqladeşdəki onlarla düşərgədə ağır şəraitdə yaşayan on minlərlə Myanmadan olan Rohingya qaçqını çərşənbə axşamı hökumətin basqınlarından qaçdıqdan doqquz il sonra vətənlərinə təhlükəsiz qayıtmalarını tələb edərək etiraz aksiyası keçirib.

Xarici KİV xəbər verir ki, nümayişçilər beynəlxalq ictimaiyyəti "Rohingya Soyqırımının Doqquzuncu İldönümünü" qeyd edərkən Rakhayn əyalətində təhlükəsizliyi təmin etməyə çağırıblar.

BMT-nin İnsan Hüquqları üzrə Ali Komissarı Volker Türkün sözlərinə görə, Myanmadakı azlıq təşkil edən etnik Rohingya müsəlman qrupunun üzvləri "ölkə daxilində və müxtəlif səviyyələrdə əzab çəkir, səfalət və qəddarlıq yaşayırlar ki, bu da ürək ağrıdıcıdır".

Türk müstəqil BMT faktaraşdırıcı missiyası tərəfindən ölkədə insan hüquqlarının, xüsusən də azlıqlar üçün - yeni bir aşağı səviyyəyə düşdüyünü aşkar edən yeni hesabat dərc olunarkən çıxış edib.

Hesabata görə, hərbi xunta Myanmaya nəzarəti ələ keçirdikdən beş il sonra ən azı 8075 nəfəri öldürüb və yüz minlərlə insanı zorla hərbi xidmətə çağırıb, Rakhayn əyalətinin əksər hissəsində faktiki hakimiyyət olan üsyançı Arakan Ordusu isə Rohingya xalqına qarşı geniş yayılmış zorakılıqlar törədib.

Myanmanın Rohingya etnik və dini azlığından olan 1 milyondan çox qaçqın hazırda Banqladeşin cənub-şərqindəki Koks Bazar rayonu ətrafındakı geniş düşərgələrdə yaşayır.

Onların əksəriyyəti 2017-ci ildə Buddistlərin əksəriyyəti olan Myanmanın Rohingya müsəlman üsyançı qrupunun hücumundan sonra Rakxində basqınlara başlamasından sonra sərhədi keçərək kütləvi köç nəticəsində qaçıblar.

Banqladeş hökuməti əvvəllər ən azı iki dəfə repatriasiyaya başlamağa cəhd etmişdi, lakin qaçqınlardan heç biri təhlükəsizlik problemlərini əsas gətirərək geri qayıtmaq istəmədiyi üçün bu, baş tutmamışdı. Banqladeş heç kimi geri qayıtmağa məcbur etməyəcəyini bildirir.

Yanvar ayında Beynəlxalq Ədalət Məhkəməsi Myanmanı 2017-ci ildə Rakxin əyalətində Rohingyalara qarşı soyqırımda ittiham edən iş üzrə dinləmələr keçirdi. Üç həftəlik dinləmələr zamanı məhkəmə kütləvi qətllər, sistematik cinsi zorakılıq və kəndlərin dağıdılması ilə bağlı sənədli sübutları, ekspert ifadələrini və şəxsi şahid ifadələrini nəzərdən keçirdi.

Əməliyyatın miqyası, təşkili və vəhşiliyi BMT də daxil olmaqla beynəlxalq ictimaiyyətin etnik təmizləmə və soyqırım ittihamlarına səbəb oldu.

Myanma məhkəməyə bildirib ki, Rohinca müsəlmanlarına qarşı ölümcül hərbi kampaniyası qanuni antiterror əməliyyatı olub və soyqırıma bərabər deyil.

2017-ci il basqınlarından sonra yüz minlərlə Rohinca müsəlmanı atəş, ayrı-seçkilik edilmədən qətllər və digər zorakılıqlar zamanı piyada və qayıqla Rakhayndan qonşu Banqladeşə keçib. Rakhayn Myanma hökumət qüvvələri ilə döyüşən üsyançı Arakan Ordusu tərəfindən ələ keçirilib.

Banqladeş hökuməti sərhədi açaraq nəticədə 700.000-dən çox qaçqının müsəlmanların çoxluq təşkil etdiyi ölkədə sığınmasına icazə verib. Bu axın Myanma ordusu və digər qüvvələri tərəfindən törədilən əvvəlki zorakılıqlardan sonra onilliklər ərzində Banqladeşdə yaşayan 300.000-dən çox qaçqına əlavə olub.

Son illərdə Rakhayn əyalətində təhlükəsizlik vəziyyəti daha da qeyri-sabitləşib.

“İstər Arakan Ordusu, istərsə də Myanma ordusu olsun, bu ikili oyunu davam etdirdikləri müddətcə Arakan və ya Rakhayndakı vəziyyət təhlükəsiz olmayacaq. Bu o deməkdirmi ki, burada daha 50 il qalacağıq”, - deyə Rohinca qaçqınlarının lideri Səid Ullah çərşənbə axşamı bildirib. Arakan Rakhaynanın köhnə adıdır.

“Biz burada 50 il qala bilmərik. Arakandakı mövcud vəziyyəti nəzərə alsaq, sülhə uyğun bir mühitin necə yaradılacağını müəyyən etməliyik”, - deyə o bildirib.

Bu ayın əvvəlində Myanmanın hərbi dəstəkli hökuməti Banqladeşdəki düşərgələrdə yaşayan 300 mindən çox Rohinca qaçqının Rakhayn əyalətinin keçmiş sakinləri olduğunu və təhlükəsizlik şəraiti yaxşılaşdıqdan sonra onların geri qayıtmasını qəbul edəcəyini bildirib.

Lakin Banqladeş Myanmanın statistikasını və “Rohinca” terminini istifadə etməkdən imtina etməsini mübahisələndirərək, onları “Benqal” adlandırmağın onların kimliyini inkar etmək cəhdi olduğunu qeyd edib.

Reportyor.az 



KARUSEL / DÜNYA