Biz bu bayrağın həsrətini iki dəfə çəkmişik. Əvvəl müstəqil dövlətimizin bayrağı kimi başımızın üstündə dalğalanmasını gözləmişik. Sonra müstəqil dövlətimiz ola-ola işğal altındakı yurdlarımızda ucalacağı günü. Bir xalqın ömrünə sığan bu iki böyük həsrəti yaşamadan bayrağın bizim üçün nə demək olduğunu tam anlamaq çətindir.

1918-ci il noyabrın 9-da qəbul edilən üçrəngli bayraq Cümhuriyyətin süqutundan sonra dövlət binalarından endirildi. Onun yenidən azad dalğalanacağı günə çatmaq üçün nəsillər dəyişdi. O arzuya ömrü çatmayanlar oldu. Arzunun özünü isə yaşadanlar tapıldı. 
Cahid Hilaloğlunun hekayəsi həmin yaddaşın ən sarsıdıcı səhifələrindəndir. Əzizə Şamil və Əli Şamil “Dissident sorağında” kitabında onun 1957-ci il mayın 28-də üçrəngli bayrağı Qız qalasının üzərinə qaldırdığını yazırlar. Həmin araşdırmada göstərilir ki, siyasi fəaliyyətinə görə təqib olunan Cahid Hilaloğlu elə o ilin oktyabrında, o cümlədən antisovet təbliğatı ittihamı ilə on il həbsə məhkum edilib. 
On il. İnsan ömrünün nə qədər böyük bir hissəsidir. Bu gün bayrağımızın qarşısında sərbəst dayanıb şəkil çəkdirən gənc həmin hekayəni də bilməlidir. İndi adi görünən bir hərəkət o vaxt insanın bütün həyatını dəyişə bilirdi.
1988-ci ildə o bayraq meydana qayıtdı. Onu görənlərin, əllərinin üstündə ucaldanların sayı getdikcə artdı. Meydanda müxtəlif evlərdən, müxtəlif talelərdən gələn insanlar özlərini eyni arzunun içində tapırdılar.
Həmin günlərdən qalan bir bayrağın üzərində “17.11.1988, GÜLTƏKİN ANA” sözləri var. Bu, Gültəkin Həsənovanın tikdiyi, illər sonra APA-nın reportajında nümayiş etdirilən bayraqdır. Bir qadının iynə-sapla birləşdirdiyi üç rəng xalqın müstəqillik istəyini ifadə edirdi. O bayraq tikiləndə müstəqillik hələ qarşıda idi. 
Meydanlarda yaşadılan arzu dövlət qərarına çevriləndə tariximizin yeni səhifəsi açıldı. 1990-cı il noyabrın 17-də Heydər Əliyevin təşəbbüsü və rəhbərliyi ilə üçrəngli bayraq Naxçıvan Muxtar Respublikasının dövlət bayrağı kimi qəbul olundu. 1991-ci il fevralın 5-də isə Azərbaycanın Dövlət Bayrağı kimi təsdiq edildi. Bayrağına baxıb öz dövlətini görmək duyğusuna yenidən qovuşduq. 
Lakin həsrət bitmədi. Ölkəmizin bayrağı vardı, amma onun dalğalana bilmədiyi öz torpaqlarımız da vardı. Doğma kəndini övladına xəritədə göstərən ata bir gün o uşağı evlərinə aparacağına söz verirdi. İllər keçirdi, uşaq böyüyürdü, verilən söz isə hələ yerinə yetməmişdi.
44 günlük Vətən müharibəsində bayrağı yurdlarımıza qaytaranların arasında məhz o həsrətlə böyümüş insanlar vardı.
Onlardan biri Yaşar Hüseynovdur. Ağdamdan didərgin düşmüş ailənin övladı. 2020-ci ilin oktyabrında Füzuli istiqamətində yaralanır. Müalicəsi tamamlanmadan döyüşə qayıdır. Noyabrın 7-də Şuşadakı Duma binasının üzərində Azərbaycan bayrağını qaldırır. 
Bir insanın həyat yoluna baxın: doğma yurdundan didərginlik, hərbi xidmət, yara, yenidən döyüş və Şuşada ucaldılan bayraq. O yüksəkliyə çıxmaq üçün qət olunan yolu yalnız kilometrlə hesablamaq olarmı?
Bu, evinə qayıtmazdan əvvəl bayrağını qaytaran insanın hekayəsidir. Prezident, Müzəffər Ali Baş Komandan İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə qazanılmış Zəfərin arxasında belə talelər dayanır. Şəhidlərimizin yarımçıq qalan arzuları, qazilərimizin yaraları, döyüşçülərimizin iradəsi həmin qələbənin yaddaşından heç vaxt ayrılmayacaq.
2023-cü il oktyabrın 15-də Prezidentin Xankəndidə Dövlət Bayrağını ucaltması ilə suverenliyimizin bərpası yaddaşımıza həkk olundu. Mənası aydın idi: Azərbaycan öz torpağındadır. Bir vaxt bayrağın özünə həsrət qalmış xalq onun bütün ölkəsində dalğalandığı günə çatmışdı. 
Cahid Hilaloğlunun həbsdə keçən illəri, didərgin ailənin gözlədiyi ömür, döyüşçünün yarası, şəhid övladının atasız böyüdüyü illər. Bu hekayələrin hər birində insanın azad yaşamaq, öz yurduna sahib olmaq haqqı dayanır. Bayrağı əziz edən də onunla birlikdə qorunan həyatdır.
Bu yaxınlarda Yaşar Hüseynov haqqında başqa bir xəbər də yayıldı: Bakı Mühəndislik Universitetində dizayn üzrə təhsil almağa başlayıb. Şuşada bayraq qaldırmış döyüşçü indi auditoriyada tələbədir. Bu xəbər məni ona görə sevindirdi ki, qoruduğun ölkədə öz gələcəyini qurmaq, yenidən öyrənmək, yeni bir həyata başlamaq mümkündür. Bayrağın insana verdiyi güvən belə günlərdə də görünür. 
İstəyirəm, uşaqlarımız o güvənlə böyüsünlər. Vətəni müdafiə edənlərin tarixini bilsinlər, təhlükə qarşısında onun müdafiəsinə qalxmağa, lazım gəlsə, canlarını sipər etməyə hazır olsunlar. Eyni zamanda azad ölkədə yaşamağın məsuliyyətini də anlasınlar.
Bunu onlara öz davranışımızla öyrədə bilərik: bayrağın dalğalandığı idarəyə gələn vətəndaşın haqqını qoruyaraq, şəhid ailəsini mərasimdən sonra da xatırlayaraq, gördüyümüz işi vicdanla yerinə yetirərək və o bayrağın altında yaşayan hər kəsin bu ölkədə özünü doğma hiss etməsinə çalışaraq.
9 Noyabrda bayrağımıza qürurla baxaq. Biz onun həsrətindən qovuşmağın sevincinə qədər uzun bir yol gəlmişik. Bu yolu övladlarımıza danışaq: Qız qalasını, meydana gətirilən bayrağı, Naxçıvandakı tarixi qərarı, Şuşaya qalxan yaralı döyüşçünü, Xankəndidəki o günü. Qoy əllərində tutduqları  bayrağın arxasında nə qədər böyük bir tarix dayandığını bilsinlər.
Bayrağın enini, uzunluğunu ölçmək olur. Onun altında azad yaşamağın dəyəri isə ölçüyə sığmır.
O azadlığı qorumaq və gələcək nəsillərə əmanət etmək borcu bu gün bizim üzərimizdədir.

ƏLİMƏMMƏD NURİYEV
"Konstitusiya" Araşdırmalar Fondunun prezidenti

Reportyor.az 




KARUSEL / CƏMİYYƏT