XXI əsrin ən mühüm sosial transformasiyalarından birini təcəssüm etdirən əlamətdar inkişaf nəticəsində, Dünya Bankının 2026-cı ilin oktyabr ayında dərc olunmuş Hindistan üzrə Yoxsulluq və Bərabərlik Hesabatına əsasən, Hindistan 2011–2023-cü illər ərzində təxminən 496 milyon insanı yoxsulluqdan xilas etmişdir.

Təxminən yarım milyard insanı əhatə edən bu nailiyyət dünyada yoxsulluğun ən sürətli azaldılması nümunələrindən biridir. Hindistan əhalisinin gündəlik 4,20 ABŞ dolları (2021-ci ilin alıcılıq qabiliyyəti paritetinə əsasən) səviyyəsində müəyyən edilmiş aşağı orta gəlirli ölkələr üçün yoxsulluq həddindən aşağı yaşayan hissəsinin payı 2011-ci ildəki 57,7 faizdən 2023-cü ildə 16,1 faizə qədər kəskin şəkildə azalmışdır. Daha diqqətəlayiq nəticə isə gündəlik 3 ABŞ dolları səviyyəsində ölçülən ifrat yoxsulluğun eyni dövr ərzində 27,1 faizdən cəmi 2,6 faizə enməsidir. Dünya Bankı bu tərəqqini “dünyada yoxsulluğun ən sürətli azalma göstəricilərindən biri” kimi səciyyələndirərək, Hindistanın yoxsulluğun həm pul gəlirləri, həm də qeyri-monetar aspektləri baxımından əldə etdiyi mühüm irəliləyişi xüsusi qeyd etmişdir. Bu rəqəmlər sadəcə iqtisadi göstəricilərdən daha böyük məna daşıyır: onlar yüz milyonlarla sadə hindistanlının həyatında, imkanlarında və gələcəyə dair arzularında baş vermiş misilsiz dəyişiklikləri əks etdirir.

Bu nailiyyəti Hindistanın miqyası və müxtəlifliyi kontekstində dəyərləndirmək lazımdır. Əhalisi 1,4 milyard nəfəri ötən ölkə olduqca fərqli coğrafi, sosial və iqtisadi şəraitdə yoxsulluqla mübarizə aparmalı olmuşdur. Bu transformasiyanı xüsusilə əlamətdar edən məqam ondan ibarətdir ki, proses davamlı iqtisadi artım, demokratik idarəçilik və genişmiqyaslı infrastruktur inkişafı proqramı ilə paralel həyata keçirilmişdir. Bu uğur iqtisadi siyasətin mərkəzində vətəndaşların rifahını tutan, iqtisadi artımı məqsədyönlü tədbirlərlə birləşdirərək onun faydalarının ən çox ehtiyacı olan insanlara çatmasını təmin edən inkişaf fəlsəfəsinin nəticəsidir.

Bu transformasiyanın əsas amillərindən biri maliyyə inklüzivliyini, rəqəmsal imkanların genişləndirilməsini və məqsədyönlü sosial dəstəyi birləşdirən geniş sosial müdafiə sisteminin yaradılması olmuşdur. “Pradhan Mantri Jan Dhan Yojana” proqramı milyonlarla insanı rəsmi bank sisteminə cəlb etmiş, "Aadhaar" rəqəmsal identifikasiya sistemi və mobil rabitə imkanları ilə dəstəklənən Birbaşa Müavinət Köçürməsi (Direct Benefit Transfer – DBT) mexanizmi isə sosial yardımların birbaşa benefisiarlara çatdırılmasını təmin etmişdir. “Digital India” təşəbbüsü dövlət və maliyyə xidmətlərinə çıxışı daha da genişləndirmişdir. “Pradhan Mantri Ujjwala Yojana” proqramı aztəminatlı ailələrə 105 milyondan çox mayeləşdirilmiş neft qazı (LPG) bağlantısı təqdim etmiş, “Saubhagya” proqramı isə ev təsərrüfatlarının elektrik enerjisi ilə təmin edilməsini sürətləndirmişdir. Səhiyyə sahəsində “Ayushman Bharat” proqramı uyğunluq meyarlarına cavab verən ailələrə ildə təxminən 5 300 ABŞ dolları məbləğində tibbi sığorta təminatı təqdim edir, “Janaushadhi” təşəbbüsü isə münasib qiymətə generik dərmanların əldə edilməsini asanlaşdırır. Fermerlər “Pradhan Mantri Fasal Bima Yojana” proqramı çərçivəsində məhsul sığortasından və “PM-KISAN” vasitəsilə gəlir dəstəyindən yararlanır, “PM SVANidhi” proqramı isə küçə satıcılarına dövriyyə kapitalı kreditləri təqdim edir. Ərzaq təhlükəsizliyi proqramlarının genişləndirilməsi də həssas ailələrin müdafiəsini gücləndirmişdir. Bu təşəbbüslər ailələrin əsas ehtiyaclara çəkdiyi xərcləri azaltmış, dolanışıq imkanlarını möhkəmləndirmiş və onlara vəsaitlərini təhsilə, qidalanmaya və daha yaxşı həyat şəraitinə yönəltmək imkanı yaratmışdır. 2017–2023-cü illər ərzində məşğul əhalinin sayı da təxminən 134 milyon nəfər artmış, qadınların ödənişli əmək fəaliyyətində iştirakı genişlənmişdir. Dünya Bankının qeyd etdiyi kimi, istehlakın güclü artımı, məşğulluğun yüksəlməsi və sosial ödənişlərin genişləndirilməsi Hindistanda yoxsulluğun azaldılmasının əsas hərəkətverici qüvvələri olmuşdur. Hindistanın təcrübəsi Qlobal Cənub ölkələri üçün mühüm dərslər təqdim edir və iqtisadi artımın, rəqəmsal ictimai infrastrukturun və inklüziv sosial siyasətin ümumi rifahın yüksəldilməsi və qlobal yoxsulluğun azaldılması istiqamətində necə birgə fəaliyyət göstərə biləcəyini nümayiş etdirir.

Bu nailiyyətin miqyasını təsəvvür etmək belə çətindir. Aşağı orta gəlirli ölkələr üçün müəyyən edilmiş yoxsulluq həddini aşmış 496 milyon insanın sayı təxminən ABŞ və Rusiyanın ümumi əhalisinə bərabərdir. Başqa sözlə, cəmi on iki il ərzində Hindistan əhalisi iki böyük ölkənin əhalisinə bərabər olan bir kütləyə mühüm yoxsulluq həddini aşmaq imkanı yaratmışdır. Bu, istənilən ölkə üçün fövqəladə nailiyyət olardı, lakin Hindistan kimi nəhəng əraziyə, böyük müxtəlifliyə və mürəkkəb inkişaf çağırışlarına malik bir ölkə üçün xüsusilə əlamətdardır. Bu rəqəmin arxasında ərzaq məhsullarına, səhiyyə xidmətlərinə, elektrik enerjisinə, təmiz bişirmə yanacağına, maliyyə xidmətlərinə və uşaqları üçün daha yaxşı imkanlara çıxışı yaxşılaşmış milyonlarla ailənin hekayəsi dayanır. Hər bir rəqəm daha ləyaqətli həyat, daha yüksək maliyyə təminatına malik ailə və daha geniş arzularla böyüyən nəsil deməkdir. Dünya Bankının hesabatında təqdim olunan nəticələrin əsl əhəmiyyətini məhz bu insani ölçü müəyyən edir.

Bununla yanaşı, Hindistan bu inkişaf yolunun hələ başa çatmadığını da yaxşı dərk edir. Dünya Bankının hesabatında davamlı diqqət tələb edən mühüm çağırışlar da qeyd olunur. Yoxsulluq getdikcə Uttar-Pradeşdən Qərbi Benqala qədər uzanan coğrafi zolaqda cəmləşir və ölkədə yoxsulluq şəraitində yaşayan əhalinin qalan hissəsinin təxminən 57 faizini əhatə edir. Kənd yerlərində yoxsulluq səviyyəsi şəhərlərlə müqayisədə hələ də yüksəkdir. Əməkhaqqı fərqləri və gənclər arasında işsizlik də diqqət tələb edən məsələlər olaraq qalır. Hesabatda qeyd olunur ki, 2023-cü ildə işçilərin ən yüksək gəlir əldə edən 10 faizinin median qazancı ən aşağı gəlirli 10 faizin qazancından təxminən 13 dəfə çox olmuşdur. Bu reallıqlar daha məhsuldar məşğulluq imkanlarının yaradılmasının, kənd iqtisadiyyatının gücləndirilməsinin, təhsil və peşə bacarıqlarının inkişafı imkanlarının genişləndirilməsinin, eləcə də iqtisadi artımın faydalarının cəmiyyətin bütün regionlarına və təbəqələrinə çatdırılmasının zəruriliyini göstərir. Hindistan Hökuməti ən yoxsul və sosial baxımdan ən həssas təbəqələrin rifahının yüksəldilməsini nəzərdə tutan “Antyodaya” prinsipini və növbədə ən sonuncu dayanan insana belə çatmaq məqsədini rəhbər tutur. Məqsəd yalnız insanları yoxsulluq həddindən yuxarı qaldırmaq deyil, həm də onların təhlükəsiz, ləyaqətli və ümidlərlə dolu həyat sürmələrinə şərait yaratmaqdır.





Bu transformasiya Hindistanın qlobal iqtisadiyyatda mövqeyi baxımından da böyük əhəmiyyət daşıyır. Yüz milyonlarla insanı yoxsulluqdan çıxarmış ölkə eyni zamanda dünyanın ən böyük və sürətlə genişlənən istehlak bazarlarından birini, getdikcə daha ixtisaslı və məhsuldar işçi qüvvəsini formalaşdırır. Ailə təsərrüfatlarının alıcılıq qabiliyyətinin yüksəlməsi, daxili tələbatın artması, orta təbəqənin genişlənməsi, böyük insan kapitalı potensialı, eləcə də rəqəmsal və fiziki infrastrukturun sürətlə təkmilləşməsi Hindistanı beynəlxalq ticarət, investisiya və biznes tərəfdaşlıqları üçün getdikcə daha cəlbedici məkana çevirir. Qlobal iqtisadiyyatın geosiyasi qeyri-müəyyənliklər, ticarət sahəsində pozuntular və ümumi iqtisadi artım tempinin zəifləməsi ilə üzləşdiyi bir dövrdə Hindistanın iqtisadi artım dinamikası yüksək səviyyədə qalır. Dünya Bankının 2026-cı ilin oktyabr ayında dərc olunmuş Hindistanın İqtisadi İnkişafına dair Yenilənmiş Hesabatına əsasən, Hindistan iqtisadiyyatının 2026–2027-ci maliyyə ilində 7,1 faiz artacağı proqnozlaşdırılır. Bu göstərici ölkənin dünyanın ən sürətlə inkişaf edən iri iqtisadiyyatlarından biri kimi mövqeyini bir daha möhkəmləndirir. Bu dayanıqlılıq güclü daxili tələbat, investisiyalar, sənaye və xidmət sektorlarının artan töhfəsi ilə dəstəklənir. Beləliklə, Hindistanda yoxsulluğun azaldılması və iqtisadi artım bir-birini qarşılıqlı şəkildə gücləndirir: rifahın yüksəlməsi inklüziv inkişaf üçün yeni imkanlar yaradır, getdikcə daha firavan və iqtisadi baxımdan güclənən əhali isə iqtisadi artımın əsaslarını möhkəmləndirir.

Yoxsulluqdan rifaha doğru yol, əslində, insan ləyaqətinə, imkanlara və ümidə aparan yoldur. Hindistanın 496 milyon insanı yoxsulluqdan çıxarması tarixi əhəmiyyət daşıyan mühüm mərhələdir, lakin bu, son hədəf deyil. Ölkə “Viksit Bharat” – 2047-ci ilədək inkişaf etmiş Hindistan vizyonuna doğru irəliləyərkən inkişafın inklüziv olmasını, imkanların hər kəs üçün əlçatanlığını və heç bir vətəndaşın geridə qalmamasını təmin etməyə sadiq qalır. Tərəqqinin əsl ölçüsü yalnız yoxsulluq həddini aşmış insanların sayı ilə deyil, həm də gələcək nəsillər üçün yaradılan imkanlarla müəyyən ediləcəkdir. Hindistanın məqsədi aydındır: hər bir insanın öz potensialını reallaşdırmaq üçün lazımi imkanlara malik olduğu və iqtisadi tərəqqinin hamı üçün ümumi rifaha çevrildiyi bir ölkə qurmaq. Hindistanın inkişaf yolunun vədi məhz budur. Bu vəd isə ölkə sərhədlərini aşaraq daha geniş dünya üçün ümid və ilham mənbəyinə çevrilir.

Abhay Kumar

Hindistanın Azərbaycan Respublikasındakı səfiri


Reportyor.az 


KARUSEL / DÜNYA