Mövsüm dəyişiklikləri uşaqların sağlamlığına, immun sisteminə, qidalanma vərdişlərinə və gündəlik fəallığına təsir göstərə bilər. Xüsusilə payız-qış aylarında kəskin respirator virus infeksiyalarının yayılması, məktəb və bağçalarda uşaqlar arasında sıx təmasın artması valideynlərin profilaktik tədbirlərə daha çox diqqət yetirməsini zəruri edir.

Uşaqların mövsümi xəstəliklərdən qorunması, immun sisteminin dəstəklənməsi və sağlam gündəlik rejimin formalaşdırılması ilə bağlı suallarımızı Səhiyyə Nazirliyinin K.Y. Fərəcova adına Elmi-Tədqiqat Pediatriya İnstitutunun pediatrı Nuranə Hüseynova cavablandırır.

- Hər il mövsümlərarası keçid vaxtlarında uşaqlarda xəstələnmə hallarının artımı “fəsillərin dəyişməsinə bağlıdır” prinsipi nə dərəcədə həqiqətə uyğundur?

- Mövsümi keçidlər insan orqanizminə fiziki, həm də psixoloji təsir göstərir. Həkimlər "mövsümi keçidlər" dedikdə, iki əsas payız/qış və yaz/yay fəsillərinin dəyişməsini nəzərdə tuturlar. Hava temperaturunun kəskin dəyişməsi, soyuğa/istiyə uyğunlaşma immun sistemini həddindən artıq yükləyir, bu da soyuqdəymə və virus xəstəliklərinin artmasına gətirib çıxarır. Uşaqların immun sistemi böyüklərə nisbətən temperatur və rütubət dəyişikliklərinə qarşı daha həssasdır. Günəş işığının artıb və ya azalması, öz növbəsində insanlarda sirkad ritmlərini (bioloji saatlar və ya bioritmlər) kobud şəkildə pozur, bu da yuxu çatışmazlığına, orqanizm üçün sistemli stressə səbəb olur.
Payız -qış aylarında uşaqlar arasında virus infeksiyaların artımı birbaşa mövsüm dəyişiklikləri ilə əlaqələndirmək o qədər də düzgün yanaşma deyil. Əsasən bağça və məktəblilər arasında bu kimi xəstəliklər daha çox yayılır. Bu da, onunla bağlıdır ki, yay fəslində havaların isti keçməsi nəticəsində virusların aktivliyi azalır və bu kateqoriyadan olan uşaqlar tətildə olur. Payız fəslində isə virusların aktivliyində yüksəliş baş verir, eyni zamanda uşaqlar bu aylarda əsasən qapalı məkanlarda və toplaşmış halda olduqlarına görə, infeksiyon xəstəliklərin yoluxma halları artır.

- Neqativ təsirləri necə minimuma endirmək olar?

- Mövsüm keçidlərində gün ərzində hava kəskin dəyişə bilər (səhər soyuq, günorta isti). Uşağa bir qalın paltar yerinə, ehtiyac olduqda çıxarıla bilən bir neçə qat nazik və pambıq paltarların geyindirilməsi tövsiyyə olunur. Sintetik parçalardan qaçınmaq lazımdır. Rasiona C vitamini, sink və antioksidantlarla zəngin olan qida məhsulları (məsələn, sitrus meyvələri, brokkoli, balqabaq, nar) daxil etmək vacibdir.
Güclü immunitetin təməli keyfiyyətli yuxudur. Keçid dövründə uşağın hər gün eyni saatda yatmasına və yaş normasına uyğun (ən azı 9-11 saat) dincəlməsinə diqqət edilməlidir. Havalar soyuduqca uşaqlar daha az su içir. Lakin, bədənin viruslarla mübarizə apara bilməsi üçün selikli qişalar nəmli qalmalıdır. Bu məqsədlə, uşaqlara bol su, təbii şirələr və ilıq şorbalar verin. Bağça və məktəblərdə virusların yayılmasının qarşısını almaq üçün uşağa əllərini ən azı 20 saniyə sabunla yumağı öyrədin.
Evin havasını hər gün müntəzəm olaraq dəyişin. İstilənmə sistemləri işə düşdükdə, otağın havası quruyur, bu isə tənəffüs yollarını viruslara qarşı müdafiəsiz qoyur. Otaq rütubətini 40-60% arasında saxlayın.
Payız və qış aylarında günəş işığı azaldığı üçün uşağın D vitamini səviyyəsini yoxlayın. Uşaqda halsızlıq və ya burun axması başlayan kimi həkimlə məsləhətləşmədən ona antibiotik və ya güclü immunstimullaşdırıcı preparatlar verməyin. Ümumiyyətlə, həkim təyinatı olmadan uşaqlara dərman vasitələri verməkdən çəkinin.

- Payız və qış aylarına keçid zamanı uşaqlarda ən çox hansı xəstəliklər kəskinləşir?

- Havaların soyuması, rütubətin artması və uşaqların məktəb/bağça kimi qapalı məkanlarda sıx təmasda olması respirator infeksiyaların və xroniki xəstəliklərin kəskinləşməsinə zəmin yaradır. KRVİ (Kəskin Respirator Virus İnfeksiyaları), qrip, “mədə qripi” adlandırılan rotavirus infeksiyası, digər respirator xəstəliklərə səbəb olan viruslardan yaranan xəstəliklər, allergik rinit, bronxitin, bronxial astmanın kəskinləşməsi, faringit, tonzillit və s. kimi xəstəliklər müşahidə oluna bilər.

- Mövsüm dəyişikliyi uşaqların qidalanma vərdişlərinə necə təsir göstərir?

- Mövsüm dəyişikliyi uşaqların maddələr mübadiləsinə birbaşa təsir edərək onların qidalanma vərdişlərini əhəmiyyətli dərəcədə dəyişir. Havalar soyuduqca, uşaq orqanizmi daxili hərarəti sabit saxlamaq üçün daha çox enerji sərf edir. Bu səbəbdən, payız və qışda uşaqların iştahı təbii olaraq artır. Günəş işığının azalması bədəndə serotonin (xoşbəxtlik hormonu) səviyyəsini aşağı salır. Uşaqlar fərqində olmadan bu balansı bərpa etmək üçün un məmulatları, şirniyyat və karbohidratla zəngin qidalara daha çox meyl göstərirlər. Yay aylarında daha çox meyvə, dondurma və soyuq mayelərə təlabat olur, soyuq aylarda bədən instinktiv olaraq isti şorbalar, püre və ətli yeməklər tələb edir.


- Fəsil dəyişikliyi uşaqların konsentrasiya qabiliyyətinə necə təsir edir?

- Payız və qış aylarına keçid dövründə uşaqların akademik göstəriciləri və diqqətində zəifləmənin əsas səbəbi odur ki, payızda günlər qısalır, uşaqlar dərsin ilk saatlarında yuxulu, halsız olur, müəllimin dediklərinə fokuslanmaqda çətinlik çəkirlər. Digər tərəfdən havaların tutqun keçməsi uşaqlarda həvəssizlik yaradır. Motivasiyası düşən uşaq dərslərə qarşı marağını itirir, zehni tez yorulur və diqqəti asanlıqla yayınır. Bu fəsildə adətən uşaqlar açıq havada daha az vaxt keçirir. Vaxtın çoxunu evdə və ya sinif otağında, qapalı mühitdə keçir. Fiziki hərəkətin azalması beyinə qan və oksigen axınını zəiflədir. Bu isə, uşaqda zehni süstlük yaradır və uzun müddət bir mövzuya konsentrə olmağı qeyri-mümkün edir.

- Xəstələnmə hallarının azaldılması üçün hansı tövsiyyələri verərdiz?

- Ən yaxşı müalicə-profilaktikadır. Hər il Səhiyyə Nazirliyinin təşəbbüsü ilə payız aylarında (sentyabr-oktyabr) uşaqlara mövsümi qrip peyvəndinin vurulması təşkil olunur, bu da qış aylarında xəstələnmə hallarını, həm də yoluxma baş verərsə sinusit, ensefalit və s. kimi ağırlaşmaların qarşısını alır. Digər xəstəliklərin profilaktikası üçün Milli peyvənd təqviminə vaxtında əməl etməklə uşağın bir çox xəstəliklərə qarşı immunitetin möhkəmləndirməsi mümkündür. Uşağı xəstəlikdən qorumaq üçün onu evdə "istixana şəraitində" saxlamaq ən böyük yalnışlardandır. Küləksiz və yağışsız günlərdə, hətta hava soyuq olarsa belə, gündə ən azı 30-40 dəqiqə çöldə gəzinti selikli qişaların və immun sisteminin havaya adaptasiyasına kömək edir. Süni immun gücləndirici preparatlar əvəzində təbii profilaktik qidalara üstünlük verilməlidir.
Uşaq bağçadan və ya məktəbdən evə gəldikdə, onun burnunu dəniz suyu tərkibli spreylərlə (və ya sadə natrium-xlorid məhlulu ilə) yumaq, gün ərzində selikli qişaya yapışmış virusları təmizləyir və onların bədənə daxil olmasının qarşısını alır.
Ev daxilində temperaturun 20-22°C-dən yüksək olmaması profilaktikanın əsas şərtidir. Həddindən artıq isti ev havası burun daxilini qurudur və virusların çoxalması üçün ideal mühit yaradır.
Tibbi araşdırmalar göstərir ki, sadə profilaktik qaydalara əməl edən ailələrdə uşaqların mövsümi infeksiyalara yoluxma riski 3 dəfə azalır, yoluxma baş verdikdə isə xəstəlik yüngül və fəsadsız keçir.
Sonda isə hər bir hava şəraitində bütün uşaqlara aydın səma,parlaq günəş arzu edirəm.

Reportyor.az 



KARUSEL / CƏMİYYƏT