Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Təhsil, Elm və Mədəniyyət Təşkilatı (UNESCO) və UNICEF-in yeni hesabatına əsasən, Əfqanıstanda ibtidai məktəb yaşlı uşaqların yarıdan çoxu rəsmi təhsil sistemindən kənarda qalır, 2,6 milyondan çox qız isə təhsilini altıncı sinifdən yuxarı davam etdirə bilmir.

"Əfqanıstanda təhsilin vəziyyəti – 2026" adlı hesabatda xəbərdarlıq edilir ki, əhalinin artımı, mütəmadi baş verən fövqəladə hallar, qeyri-kafi investisiyalar və Pakistanla İrandan çoxsaylı əfqan miqrantların geri qayıtması fonunda ölkənin təhsil sistemi artan tələbatı qarşılamaqda çətinlik çəkir.

Hesabata görə, Əfqanıstanda 7-18 yaş arası uşaq və gənclərdən ibarət məktəb yaşlı əhali 2019-cu ildə təxminən 10,4 milyon nəfər olduğu halda, 2024-cü ildə 11,5 milyon nəfərə çatıb. Bu da məktəblərə, müəllimlərə və təhsil xidmətlərinə əlavə yük yaradır.

Bu il qonşu ölkələrdən, o cümlədən 245 mindən çox uşaq olmaqla, bir milyondan artıq əfqan vətəndaşı geri qayıdıb ki, bu da təhsil xidmətlərinə olan tələbatı daha da artırıb.

Hesabatda təhsilə çıxış imkanlarında, xüsusilə də qızlar üçün ciddi bərabərsizliklər olduğu vurğulanır və qeyd edilir ki, 2021-ci ilin avqust ayından etibarən 2,6 milyondan çox qız altıncı sinifdən sonra məktəbə gedə bilmir.

Sənəddə bildirilir ki, yeniyetmə qızların təhsil ehtiyaclarını ödəmək üçün icma əsaslı dərslər, savadlılıq proqramları, distant təhsil və fərdi dərslər kimi alternativ təhsil imkanları hələ də kifayət deyil.

İcma əsaslı təxminən 5300 sinifdə təxminən 162 000 şagird təhsil alır (onların 64 faizini qızlar təşkil edir), lakin BMT qurumları vurğulayırlar ki, bu proqramlar rəsmi, əyani təhsilin yerini verə bilməz.

Hesabatda həmçinin oğlanlar arasında məktəbə cəlbolunma səviyyəsinin aşağı düşdüyü qeyd olunur; təxminlərə görə, ibtidai məktəb yaşındakı uşaqların təxminən 53 faizi hazırda rəsmi ümumi təhsil sistemindən kənardadır. Orta təhsilin aşağı və yuxarı pillələrində iştirak göstəriciləri müvafiq olaraq 67 faiz və 79 faiz təşkil edir.

Bu çətinliklərə baxmayaraq, Əfqan ailələri övladları üçün təhsil imkanları axtarmağa davam edirlər.

Ötən il dövlət ibtidai məktəblərinə təxminən 6,6 milyon uşaq qəbul olunub ki, bu da 2022-ci illə müqayisədə təxminən 560 000 nəfər çoxdur. Lakin hesabatda qeyd olunur ki, məktəbə qəbul sayındakı artım məktəb yaşlı əhalinin artım tempinə uyğun gəlmir.

Sənəddə həmçinin təhsilin keyfiyyəti ilə bağlı narahatlıqlar ifadə olunur; belə ki, ölkə miqyasında aparılan qiymətləndirmə dördüncü sinif şagirdlərinin yarısından az hissəsinin dil bacarıqları üzrə minimum səriştəyə yiyələndiyini göstərib.

Eyni zamanda, Əfqanıstanda ali təhsil sektoru 2021-ci ildən əvvəlki dövrlə müqayisədə xeyli kiçik olaraq qalır. Bu il universitetlərdə təxminən 208 000 tələbə təhsil alır; müqayisə üçün qeyd edək ki, 2024-cü ildə bu rəqəm 189 000, 2020-ci ildə isə təxminən 430 000 nəfər idi.

UNESCO və UNICEF qızların və qadınların təhsil hüququnun tam bərpa edilməsinə, həmçinin müəllimlərə, tədris materiallarına və təhsil xidmətlərinə qoyulan investisiyaların artırılmasına çağırış ediblər.

Qurumlar xəbərdarlıq edirlər ki, sektordakı çətinliklərin aradan qaldırılması üçün təcili tədbirlər görülməsə, bütün bir Əfqan nəsli geridə qalmaq təhlükəsi ilə üzləşə bilər. Bu isə ölkənin gələcək bərpası və inkişafı üçün ciddi nəticələrə yol aça bilər.

Reportyor.az 


KARUSEL / DÜNYA