ABŞ Dövlət Katibi Marko Rubio çərşənbə axşamı İranla bağlı fikir ayrılığı və ABŞ-ın öhdəlikləri ilə bağlı suallardan sonra Avstraliya, Hindistan və Yaponiya ilə - Çin tərəfindən şübhə ilə qarşılanan sözdə "Dördlük" qruplaşması ilə - birgə əməkdaşlığın dirçəldilməsini tələb etdi.

Xarici media xəbər verir ki,  Yeni Dehlidəki görüş ABŞ Prezidenti Donald Trampın Çinə dostcasına dövlət səfərindən və iki gücün "G2" kimi birgə işləməsindən - Pekinin yüksəlişindən narahat olan ABŞ müttəfiqlərinin onları kənara qoya biləcəyindən qorxduğu bir konsepsiyadan 10 gün sonra baş tutdu.

Rubio ötən il and içdikdən bir neçə saat sonra Vaşinqtonda "Dördlük" xarici işlər nazirləri ilə görüşmək kimi simvolik bir addım atdı və dördlük 2025-ci ilin iyul ayında yenidən Vaşinqtonda toplandı.

Lakin ötən il gözlənilən "Dördlük" sammiti baş tutmadı, Tramp sələfi Co Baydenin dörd tərəfli liderlərin zirvə görüşlərinin davamlı olacağına dair andına baxmayaraq, bunun üçün Hindistana səfər etməyi öhdəsinə götürmədi.

Rubio, Nyu-Dehlidə həmkarları ilə görüşərək, Dördlük Şurasının "dünyada baş verən son hadisələr səbəbindən daha da aktual və daha vacib hala gəldiyini" söylədi.

"Son bir ildəki kollektiv məqsədimiz, bunu görüşdüyümüz və problemlər barədə danışdığımız bir forumdan, əslində bu barədə bir şey etdiyimiz bir foruma çevirmək idi" dedi və əməkdaşlığın "olduqca aqressiv şəkildə irəlilədiyini" söylədi.

O, Dördlüyün kritik mineralların tədarükünün təmin edilməsi üçün əməkdaşlıq etməli olduğunu söylədi. Bu, Tramp administrasiyasının Çinin yüksək səviyyəli texnologiya sektoru üçün əsas olan resurslarda dominantlığından narahat olaraq müttəfiqlərlə şəbəkə qurmaq kimi daha ənənəvi diplomatiyaya müraciət etdiyi nadir bir sahədir.

Rubio, əməkdaşlığın digər sahələrinə naviqasiya azadlığı, humanitar cavablar və enerji təhlükəsizliyi daxildir, dedi.

"Bu gün burada təmsil olunan bu dörd ölkənin hər biri unikal imkanlar gətirir və biz onları birlikdə dünyanın üzləşdiyi ən əhəmiyyətli problemlərin bəzilərini həll edə bilərik", Rubio dedi.

Naviqasiya azadlığı uzun müddətdir ki, Vaşinqtonun Çinin dənizdəki iddialılığına qarşı çıxması üçün kod sözü olub və bu, Yaponiya üçün xüsusilə narahatlıq doğurur.

Lakin ABŞ bu yaxınlarda bu prinsipə işarə edərək, 28 fevralda başlayan ABŞ-İsrail müharibəsinə cavab olaraq strateji Hörmüz boğazı üzərində nəzarəti ələ keçirən və qlobal neft qiymətlərinin kəskin şəkildə artmasına səbəb olan İrana qarşı müttəfiqlər toplamağa çalışıb.

İsraildən başqa heç bir ABŞ müttəfiqi İrana hücum qərarını qətiyyətlə dəstəkləməyib və bu da Trampı qəzəbləndirib. Tramp əvvəllər məsləhətləşmədiyi ABŞ tərəfdaşlarının etibarlılığını şübhə altına alıb.

Hindistanın xarici işlər naziri Subrahmanyam Cayşankar danışıqların diqqət mərkəzində "Hind-Sakit Okean, yəni Dördlüyün xüsusi həddi" olacağını bildirib.

İrandan başqa, Hindistan Rusiyanın Ukraynaya hücumu məsələsində digər Dördlük ölkələri ilə fikir ayrılığına düşüb və Moskva ilə uzunmüddətli münasibətlərini kəsməkdən imtina edib.

Avstraliyanın xarici işlər naziri Penni Vonq bildirib ki, Asiyada "pisləşən strateji mühit və kəskin iqtisadi stress" səbəbindən diqqət yetirilməli çox şey var.

Avstraliyanın Baş naziri Entoni Albanese, mübahisəli nüvə proqramı ilə bağlı narahatlıqlarını dilə gətirərək İran müharibəsinə müəyyən anlayışla yanaşan azsaylı dünya liderlərindən biridir, lakin o, müharibə səylərinə kömək etməyib və Tramp "Avstraliyadan məmnun deyil" deyib.

Yaponiya və Hindistan tarixən İranla səmimi münasibətlər saxlayıblar, baxmayaraq ki, onlar bütün digər ölkələrin İran neftini almasını dayandırmaq məqsədi daşıyan ABŞ sanksiyalarına könülsüz şəkildə əməl ediblər.

Bazar ertəsi Hindistanla ikitərəfli görüş keçirən Yaponiyanın xarici işlər naziri Toşimitsu Motegi, "getdikcə daha da ağırlaşan" qlobal təhlükəsizlik vəziyyətini həll etməyin vacib olduğunu söylədi.

Motegi dedi: "Dünya, İkinci Dünya Müharibəsindən sonrakı dövrdə güc balansında dəyişiklik və münaqişə və qarşıdurmanın şiddətlənməsi ilə əlaqəli ən əhəmiyyətli struktur dəyişikliyi ilə üzləşir".


Reportyor.az 




KARUSEL / DÜNYA