Bir çox qadın illərlə gecə tərləmələri, əhval-ruhiyyə dəyişiklikləri, yeni yaranan ağrılar və sızıltılar kimi menopauza əlamətlərindən əziyyət çəkir və özlərinə sual verirlər: bunlar nə vaxt bitəcək?

Bunun üçün konkret bir rəqəmlə ifadə olunan cavab yoxdur. Cavab "menopauza" anlayışını necə izah etməyimizdən asılıdır; bu, ya "bir gün"ə, ya da "ömür boyu" davam edən bir prosesə işarə edə bilər.

Bir suala üç cavab
Birinci cavab: bir gün
Texniki baxımdan, "menopauza" termini yalnız bir günü ifadə edir: qadının sonuncu menstruasiyasından etibarən 12 ayın tamam olduğu günü. Qadın yaşlandıqca, yumurtalıqlara təsir edən iki hormon – FSH və LH, eləcə də menstruasiya dövrünü tənzimləyən estrogen kimi digər hormonlar arasındakı qarşılıqlı əlaqə pozulur.

Orta yaş dövründə hormon səviyyələri dəyişkən olur. Estrogen səviyyəsi düşür, FSH isə yüksəlir; bu da "isti dalğalar" (qızdırma hissi) kimi əlamətlərə səbəb olur. Yumurtalıqlar hormon istehsalını dayandırdıqda ovulyasiya kəsilir və sonuncu menstruasiya baş verir.

Menopauzanın orta yaşı adətən 51-dir, lakin qadınların əksəriyyəti 45-55 yaşları arasında "perimenopauza" (keçid dövrü) mərhələsindən keçir. Menopauzanın 40-45 yaşları arasında baş verməsi "erkən menopauza", 40 yaşdan əvvəl baş verməsi isə "vaxtından əvvəl menopauza" adlanır və bu halda həkimə müraciət etmək lazımdır.

İkinci cavab: bu, insandan insana dəyişir
Menopauza texniki cəhətdən bir gün olsa da, əlamətlər ondan on il əvvəl başlaya və ya həmin gündən sonra da davam edə bilər. Bir çoxları bu üç mərhələni – perimenopauzanı, menopauza gününü və postmenopauzanı (menopauzadan sonrakı dövrü) bir bütün kimi qəbul edirlər.

Orta hesabla, qadınlar təxminən yeddi il ərzində müxtəlif əlamətlərlə qarşılaşırlar. Lakin bu müddət qadınlar arasında ciddi fərqlər göstərə bilər və əlamətlərin nə vaxt bitəcəyinə dair dəqiq bir qayda yoxdur. Bəzi qadınlar menstruasiya dövrlərindəki dəyişiklikləri 40 yaşlarının əvvəllərində hiss etməyə başlayırlar; digərlərində bu proses 30 yaşlarında başlayıb illərlə davam edə bilər. Bəziləri əlamətləri yalnız sonuncu menstruasiya dövrünə yaxın hiss edir, digərlərində isə bu hallar uzun müddət davam edir. Sümük sıxlığının azalması kimi bəzi əlamətlər isə yalnız tibbi müayinə (məsələn, rentgen və ya digər görüntüləmə üsulları) zamanı aşkar olunur.

Əlamətlər və onların şiddətinə təsir edən amillər
Əlamətlər adətən bir qrup şəklində, birlikdə ortaya çıxır. Ən çox rast gəlinənlər bunlardır: isti dalğalar, gecə tərləmələri, zehni bulanıqlıq ("beyin dumanı"), əhval-ruhiyyə dəyişiklikləri və yuxu pozuntuları. Qadınların 95%-ə qədəri diqqəti cəmləməkdə çətinlik çəkmək kimi koqnitiv simptomlar, 60%-ə qədəri isə yuxusuzluq yaşayır.

Vaginal quruluq, qaşınma və həssaslıqda dəyişikliklər, qarın ətrafında çəki artımı, oynaq ağrısı və əzələ kütləsinin itirilməsi kimi daha az müzakirə olunan simptomlar da mövcuddur. Siqaret çəkmək, fiziki fəaliyyətin olmaması və artıq çəki də daxil olmaqla bəzi amillər simptomları daha da ağırlaşdırır. Genlər də rol oynayır: estrogen reseptor genlərindəki fərqlər isti təəssüratların və gecə tərləmələrinin nə qədər intensiv olduğuna təsir göstərir.

Simptomlar bəzi qadınlarda yüngüldən digərlərində gündəlik həyata təsir edən ağır dərəcəyə qədər dəyişir. Onları yaşayan qadınlar həkimə müraciət etməlidirlər.

Üçüncü cavab: onlar ömürlük davam edə bilər

Estrogen yalnız yumurtalıqlara deyil, bütün bədənə təsir edir, buna görə də onun azalmasının təsiri ömürlük davam edə bilər. Menopozdan sonra demans, osteoporoz və ürək xəstəlikləri riskləri artır və erkən və ya vaxtından əvvəl menopoz keçirmiş qadınlarda daha yüksək ola bilər.

Tədqiqatlar göstərir ki, menopozdan sonra bir çox qadınlarda iltihab artır ki, bu da toxumaların qocalmasını sürətləndirir və xəstəlik riskini artırır. Orta ömür uzunluğu artdıqca, bir qadın menopozdan sonra ömrünün yarısına qədər yaşaya bilər. Buna görə də yaxşı qidalanma, daha yaxşı yuxu və güc məşqləri də daxil olmaqla müntəzəm məşq kimi sağlam seçimlər menopozdan sonra sağlamlığa real təsir göstərir. 


Reportyor.az 


SAĞLAMLIQ / KARUSEL