Bu yaxınlarda veb-saytlarda və sosial şəbəkələrdə geniş yayılan bir məhkəmə işi, insanın öz həyat tərzinə daha uyğun gələn bir ad seçmək hüququ ilə bağlı müzakirələrə səbəb oldu.

Hadisə İoraniyanın Amman şəhərindəki birinci instansiya məhkəməsinin gənc bir qadının adını "Mahdiyyə"dən "Maha"ya dəyişdirmək barədə müraciətini təsdiqləməsindən sonra baş verdi. Qadın sübut etmişdi ki, əvvəlki adı onun universitet və sosial həyatında dəfələrlə istehza və xəcalət hissi yaşamasına səbəb olub və onda psixoloji izlər buraxıb.

Bu iş məhkəmə yolu ilə adın dəyişdirilməsi məsələsini yenidən gündəmə gətirdi; belə ki, ad hüquqi baxımdan düzgün ola və qeydiyyatında heç bir səhvə yol verilməyə bilər, lakin onu daşıyan şəxs şəxsi, sosial və ya praktiki səbəblərdən adını dəyişdirmək istəyə bilər.

Adın dəyişdirilməsi ilə bağlı müraciət mütləq şəkildə adın xoşagəlməz və ya yersiz olması ilə əlaqəli deyil; məhkəmə ərizəçinin ciddi əsaslara və qanuni marağa malik olub-olmadığını, o cümlədən ad səbəbindən üzləşə biləcəyi xəcalət, istehza və ya təkrarlanan çətinlikləri nəzərə ala bilər.

Qanunun 32-ci maddəsinə əsasən, vətəndaşlıq vəziyyəti aktlarında məlumatların dəyişdirilməsi məhkəmənin yekun qərarı əsasında Vətəndaşlıq Vəziyyəti və Pasport İdarəsinin Baş direktorunun sərəncamı ilə həyata keçirilir. Eyni zamanda, Kassasiya Məhkəməsinin qərarları ilə müəyyən edilmişdir ki, adın dəyişdirilməsi ilə bağlı iddialara baxmaq səlahiyyəti birinci instansiya məhkəmələrinə məxsusdur.

Dr. Əl-Cəbali vurğulayır ki, adı dəyişdirmək istəyi mütləq psixoloji problemin göstəricisi deyil və insanın hissləri "ad sadəcə bir addır" bəhanəsi ilə görməzdən gəlinməməlidir. O qeyd edir ki, ən vacib məqam adın sahibi üçün nə ifadə etdiyini və onu dəyişdirmək qərarının özünə daha uyğun bir kimlik seçmək istəyindən, yoxsa daha dərin psixoloji təcrübələrin təsirindən qaçmaq cəhdindən irəli gəldiyini anlamaqdır.

Bu kontekstdə Dr. Əl-Cəbali valideynləri övladlarına ad qoymazdan əvvəl diqqətli olmağa və başqalarının fikirlərindən həddindən artıq çəkinmədən, həmin adın gələcəkdə istehza və ya təzyiq (bullinq) səbəbi ola biləcəyi ehtimalını nəzərə almağa çağırır. O, uşağın özünəinamının formalaşdırılmasının və ona öz dəyərinin nə adı, nə də başqalarının onu necə qəbul etməsi ilə müəyyən olunmadığının aşılanmasının vacibliyini vurğulayır.

Adı dəyişdirmək üçün əsaslar təkcə sosial və psixoloji amillərlə məhdudlaşmır; bəzi səbəblər adın dini yozumu ilə, xüsusilə də adın xoşagəlməz və ya mənfi məna daşıması, yaxud İslam əqidəsinə zidd məna ifadə etməsi ilə bağlı ola bilər.

Mənfi Məna Daşıyan Adların Dəyişdirilməsi
Dr. Zeytun Peyğəmbər (s.ə.s.) dövründən nümunələr gətirir; belə ki, Peyğəmbər mənfi məna daşıyan adları daha yaxşıları ilə əvəz etmişdir. Bu nümunələrə "Asiyə" (itaətsiz) adının "Cəmilə" (gözəl) adı ilə, "Hüzn" (kədər) adının isə "Səhl" (asan) adı ilə əvəz edilməsi, həmçinin xoşagəlməz və ya itələyici məna daşıyan digər adların dəyişdirilməsi daxildir.

Dr. Zeytun qeyd edir ki, ad insanın psixoloji və sosial imicinin bir hissəsinə çevrilə bilər; xoşagəlməz və ya utancverici ad sahibini lağ-lağı və ya xəcalət hədəfinə çevirə bilər. Buna görə də, belə hallarda adın dəyişdirilməsi insanı çətinlikdən azad edir – söhbət istər şəxsi addan, istərsə də (bəzi hallarda) itələyici məna daşıyan soyaddan gedir.

Hüquqi, dini və psixoloji aspektlər nəzərə alındıqda, ad sahibinin həyatında sadəcə bir söz olaraq qalmır; o, insanın həm öz gözündə, həm də başqalarının nəzərində şəxsiyyətinin və özünəbaxışının əsas hissəsinə çevrilə bilər.

Nəhayət, adın əvvəlcədən seçilməsi valideynlərin üzərinə düşən məsuliyyət olsa da, qanun ciddi əsaslar və legitim maraq nümayiş etdirən hər kəsə adı dəyişdirmək üçün məhkəməyə müraciət etmək imkanı verir; bu zaman məsələyə sadəcə bir həvəs kimi baxılmır və ya dəyişiklik üçün adın mütləq şəkildə "xoşagəlməz" olması tələb olunmur.

Reportyor.az 



KARUSEL / CƏMİYYƏT