Ceymi Krems iyirmi yaşlarının əvvəllərində dostluq münasibətləri ilə bağlı çətin bir təcrübə yaşadı. Bu təcrübə onu böyüklər arasında dostluq münasibətlərinin öyrənilməsinə yönəlmiş bir karyera qurmağa sövq etdi; o, bu sahəni həm diqqət, həm də maliyyələşdirmə baxımından ciddi şəkildə diqqətdən kənarda qalmış bir sahə kimi xarakterizə edir. Bunun əvəzinə, tədqiqatlar daha çox romantik münasibətlərə və ya əksinə, stereotiplərin və ayrı-seçkiliyin yaranmasına səbəb olan dinamikalara diqqət yetirməyə meyllidir.

Krems tədqiqatçı Dr. Culianna Holt-Lunstadın bir təhlilinə istinad etdi; həmin təhlil göstərir ki, sosial əlaqələrin olmaması sağlamlığa gündə 15 siqaret çəkməklə müqayisə edilə biləcək dərəcədə zərər vura bilər.

O, həmçinin "Google" axtarış tendensiyalarına əsaslanaraq qeyd etdi ki, insanlar getdikcə daha çox dostluq qurmaq bacarıqlarının zəiflədiyini hiss edirlər. "CNN Arabic"in məlumatına görə, "necə dost qazanmaq olar" (how to make friends) sorğusu ötən yazda bütün dövrlərin ən yüksək səviyyəsinə çataraq, tərəf-müqabil tapmaq və ya aşiq olmaqla bağlı axtarışları xeyli üstələyib.

Bu vəziyyət həm də ABŞ-da böyüklərin yarıdan çoxunun yaşadığı və 2023-cü ildə ABŞ-ın Baş Cərrahı tərəfindən rəsmi xəbərdarlığa səbəb olan "tənhalıq epidemiyası"nın yayılmasına təkan verib.

Bununla belə, Krems və digərləri tərəfindən aparılan tədqiqatlar göstərir ki, insanların bu problemi həll etmək üçün ata biləcəyi praktiki addımlar mövcuddur. Hazırda Los-Ancelesdəki Kaliforniya Universitetində Dostluq Tədqiqatları Mərkəzinin direktoru vəzifəsində çalışan Krems bildirib ki, dostluq münasibətləri "öyrənilə bilən bacarıqları" əhatə edir.
Arizona Dövlət Universitetindən Dr. Daniel Hruşka və onun həmkarlarının tədqiqatlarına əsaslanan Krems izah edib ki, dostluq qurmaq üçün iki əsas "komponent" mövcuddur: "təkrarlanan qarşılıqlı təmas və qarşılıqlı cazibə".

Eyni insanlarla eyni məkanda dəfələrlə olmaq – hətta bu, hər həftə eyni kafeyə gedib gündəlik yazmaq kimi sadə bir hərəkət olsa belə – yaxşı başlanğıc nöqtəsi ola bilər. Krems qeyd edib ki, bu, tənliyin insanların daha asan nəzarət edə bildiyi hissəsidir. Hər iki istiqamətdə uğur şansınızı artırmağın bir yolu, Dartmut Universitetinin tədqiqatçısı Dr. Cenis Makkeybin (Janice McCabe) "dostluq bazarları" adlandırdığı məkanları – sadəcə desək, "çoxlu sayda insanın dostluq etməyə açıq olduğu yerləri" – müəyyən etməkdir.

İnsanların bir-biri ilə necə əlaqə qurduğunu araşdıran və bu mövzuda dərs deyən Makkeyb bildirib ki, "dostluq bazarları"nı axtararkən şəxsi kimliyinizin müxtəlif tərəflərini – hətta ağlınıza gəlməyən cəhətləri belə – nəzərə almaq son dərəcə faydalıdır.

"Əgər kəşf etmək istədiyiniz yeni bir kimlik varsa, insanların mütəmadi olaraq görüşdüyü və bir-birini tanımaq imkanı əldə etdiyi yerləri axtarın", – deyə o bildirib. O, xüsusilə qarşılıqlı ünsiyyət üçün xüsusi vaxt ayrılan məkanları – məsələn, insanların qaçış zamanı söhbət edə bildiyi qaçış klublarını və ya incəsənət emalatxanalarını – misal çəkib.

Makkeyb qeyd edib ki, xarici ölkədə yaşayan icmalar (ekspatriatlar) "dostluq bazarları"na yaxşı nümunədir. Başqa bir ölkədə yaşayan insanlar tez-tez yerli sakinlərlə dostluq etməyə ümid edirlər, lakin müxtəlif ölkələrdən gəlsələr belə, "əcnəbi" kimi eyni təcrübəni yaşayan digər insanlarla da güclü əlaqələr qura bilərlər.

Tədqiqatlar göstərir ki, başqalarından kömək və ya xidmət istəmək münasibətləri möhkəmləndirə bilər.

Krems qeyd edib ki, kömək istəmək bu gün daha az rast gəlinən hala çevrilib, çünki "telefonlarımızda əvvəllər dostların gördüyü işləri yerinə yetirən çoxlu sayda tətbiq var".

Bununla belə, Kremsə görə, kimdənsə bir xahiş etmək və həmin şəxsin buna müsbət cavab verərək kömək etməsi, əslində, onun sizə qarşı rəğbətini artıra bilər.

Eynilə, Virciniya Universitetinin dosenti və yeniyetmələr və gənclər arasında tənhalıq və sosial təcridlə mübarizə aparan "Connection Project"in (Əlaqə Layihəsi) direktoru Dr. Elison Neyql (Alison Nagle) bildirib ki, söhbət zamanı açıq olmaq və həssaslıq nümayiş etdirmək etimadı gücləndirməklə oxşar təsir göstərə bilər.

"Bu, stressin öhdəsindən gəlmək bacarığının artması və immun sisteminin fəaliyyətinin yaxşılaşması ilə əlaqəlidir ki, bu da xəstələnmə ehtimalını azaldır", – deyə Neyql izah edib.

O, dostları və güclü sosial əlaqələri olan yaşlı insanlarda demensiya (ağıl zəifliyi) riskinin üçdə bir, insult riskinin isə yarıbayarı daha az olduğunu göstərən tədqiqatlara istinad edib.

"Əgər dostluq bir dərman olsaydı, o, tarixdə ən çox təyin edilən dərman olardı", – deyə o bildirib.

Reportyor.az 



KARUSEL / CƏMİYYƏT