Beynəlxalq tədqiqat qrupu Çinin Çanqe-5 və Çanqe-6 missiyaları tərəfindən gətirilmiş Ay torpaq nümunələrindən mühüm kəşflər edib.

"Science Advances" jurnalında dərc olunmuş bu tədqiqat Günəş sistemindəki üzvi maddələrin təkamül tarixini ortaya qoyur.

Çin Elmlər Akademiyasının rəhbərliyi və Nyu Meksiko Universiteti ilə əməkdaşlıq çərçivəsində qrup ilk dəfə olaraq Ay torpaq dənələrində çoxsaylı azotla zəngin üzvi birləşmələri sistematik şəkildə müəyyən edib.

Bu tapıntılar göstərir ki, Ay asteroidlərdən və kometlərdən üzvi maddələrin çatdırılma tarixini qeyd edir, eyni zamanda təsirlərin və şüalanmanın bu materialları necə dəyişdirdiyinə dair dəlilləri qoruyur.

İlk Günəş sistemində bu cür səma cisimləri karbon və azot kimi həyati elementləri planetlərə daşıyan kuryerlər kimi xidmət edirdi. Yer kürəsinin geoloji fəaliyyəti bu qeydləri silsə də, Ay bu qədim kimyəvi tarixi saxlayan zaman kapsulu kimi fəaliyyət göstərir.

Tədqiqatçılar üzvi maddələrin kimyəvi bağlarını və izotop tərkiblərini xarakterizə etmək üçün mikroskopik və spektroskopik üsullardan istifadə etdilər. Onlar bu ay üzvi maddələrinin izotop əlamətlərinin tipik asteroid nümunələrində olanlardan daha yüngül olduğunu aşkar etdilər.

Bu, yerüstü cisimlərin təsirlərinin üzvi materialların parçalanmasına və miqrasiyasına səbəb olduğunu və sonra mineral səthlərə sıxlaşaraq yeni strukturlar əmələ gətirdiyini göstərir.

Tədqiqat ilk dəfə olaraq Ay üzvi maddələrində günəş küləyinin implantasiya əlamətlərinin mövcudluğunu müəyyən etmişdir. Dənəcik səthlərinin yaxınlığında müşahidə edilən hidrogen izotop tərkibindəki dəyişikliklər günəş küləyinin şüalanmasına uzun müddət məruz qalmağı göstərir. Müvafiq müəllif Hao Jialong qeyd etdi ki, bu "barmaq izləri" yerüstü çirklənməni effektiv şəkildə istisna edir.

Bu tədqiqat Tianwen-2 kimi gələcək missiyalar üçün güclü analitik çərçivə yaradır və kiçik cisimli materialların erkən günəş sistemi boyunca necə təkamül etdiyi və çatdırıldığı barədə yeni məlumatlar təqdim edir.


Reportyor.az 



KARUSEL / DÜNYA