Pakistan və Çin ortaq sərhədlərinin idarə olunması üçün uzun müddətdir gözlənilən birgə mexanizmi işə salıblar. İslamabad bu addımı ikitərəfli münasibətlərdə mühüm mərhələ, həmçinin sərhəd idarəçiliyi, ticarət və sərhədlərarası əlaqələr sahəsində daha sıx koordinasiya istiqamətində atılmış bir addım kimi qiymətləndirib.

Pakistan Xarici İşlər Nazirliyinin bəyanatında bildirilir ki, komissiyanın ilk iclası İslamabadda, nazirliyin binasında keçirilib.

Yerli mətbuatın yazdığına görə,  iclasa Çin Xarici İşlər Nazirliyinin Sərhəd və Okean Məsələləri Departamentinin baş direktor müavini Li Ya və Pakistan Xarici İşlər Nazirliyinin Çin üzrə baş direktoru Bilal Mahmud Çaudri həmsədrlik ediblər.

Pakistan Xarici İşlər Nazirliyi Pakistan-Çin Birgə Sərhəd Komissiyasının fəaliyyətə başlamasını "Pakistan-Çin münasibətləri üçün mühüm mərhələ" adlandırıb və qeyd edib ki, bu, "sərhəd idarəçiliyi, birgə sərhəd tədqiqatları, ticarət axınları və insanlararası əlaqələr sahəsində əməkdaşlığın gücləndirilməsi üçün zəmin yaradacaq".

Komissiyanın yaradılması ideyası Çinin o vaxtkı Baş naziri Li Keçianqın İslamabada səfəri zamanı imzalanmış Sərhəd İdarəetmə Sistemi haqqında 2013-cü il tarixli Sazişə əsaslanır. Sazişin 45-ci maddəsi sərhəd idarəçiliyi tədbirlərinin icrasına nəzarət etmək məqsədilə birgə komissiyanın yaradılmasını nəzərdə tutur.

Bu mexanizm sərhəd boyunca praktiki məsələlərin, o cümlədən sərhədin saxlanılması və yoxlanılması, birgə tədqiqatlar, sərhəd nişanları ilə bağlı məsələlər, sərhədlərarası obyektlərin idarə olunması və sərhədlə bağlı insidentlərin həlli kimi məsələlərin tənzimlənməsi üçün institusional çərçivə təmin edəcək.

Komissiyanın fəaliyyətə başlaması həmçinin hər iki ölkəyə sərhəd üzrə müntəzəm koordinasiya mexanizmi təqdim edir; bu sərhəd həm Pakistan və Çin arasında hərəkət (o cümlədən Xunjerab keçid məntəqəsi vasitəsilə), həm də Çin-Pakistan İqtisadi Dəhlizi (CPEC) ilə əlaqəli ticarət və əlaqələr baxımından mühüm əhəmiyyət kəsb edir.

Yeni komissiya 2 mart 1963-cü il tarixli Çin-Pakistan Sərhəd Sazişi çərçivəsində yaradılmış Birgə Sərhəd Demarkasiya Komissiyasından fərqlənir. Əvvəlki komissiyanın konkret və mahiyyət etibarilə birdəfəlik mandatı var idi: tədqiqatlar aparmaq, sərhəd nişanlarını quraşdırmaq, ətraflı xəritələr hazırlamaq və sərhəd xəttinin istiqamətini müəyyən etmək.

Onun fəaliyyəti demarkasiya prosesini tamamlayan protokol və xəritələrin imzalanmasından sonra başa çatmışdı. 1963-cü il sazişi Pekində Pakistanın o zamankı xarici işlər naziri Zülfüqar Əli Bhutto və onun çinli həmkarı Çen Yi tərəfindən imzalanıb.

Sənəddə həmçinin nəzərdə tutulurdu ki, Pakistan və Hindistan arasında Kəşmir mübahisəsi həll edildikdən sonra müvafiq suveren hakimiyyət orqanı Çinlə sərhəd məsələsi üzrə danışıqları yenidən başlayacaq.

Bunun əksinə olaraq, 2013-cü il sazişi artıq demarkasiya edilmiş sərhədin idarə olunması üçün davamlı bir sistem yaratdı; bura sərhəd nişanları və sərhədyanı infrastrukturla bağlı məsələlərin həlli qaydaları da daxil idi. Sazişə əsasən, əgər hər hansı nişanı ilkin yerində bərpa etmək mümkün olmazsa, sərhəd xəttinin özü dəyişdirilməmək şərtilə, birgə komissiya başqa uyğun bir məkan müəyyən edə bilər.

1963-cü il sazişinin qanuniliyini tanımayan və həmin sazişə daxil olan əraziləri işğal altındakı Cammu və Kəşmirin, eləcə də Ladaxın bir hissəsi hesab edən Hindistan bu yeni mexanizmi rədd etdi.

"Biz bu barədə məlumatları görmüşük. Bu məsələdə mövqeyimiz aydın və ardıcıldır. Pakistan ilə Çin arasında sərhəd mövcud deyil. Biz heç bir hüquqi əsası olmayan həmin "Birgə Komissiya"nı rədd edirik", – deyə Hindistan Xarici İşlər Nazirliyinin sözçüsü Randhir Caysval bildirib.

Pakistan və Çin üçün isə bu komissiya tərəflərin genişmiqyaslı ərazi mövqelərinə toxunmadan, sərhəd münasibətlərini idarə etmək və 2013-cü il sazişindən bəri ortaya çıxan praktiki məsələləri həll etmək məqsədilə yeni institusional mexanizm təmin edir.


Reportyor.az 

KARUSEL / DÜNYA