Çinin "Tyanqon" (Tiangong) kosmik stansiyasında ilk xarici astronavtın kim olacağı ilə bağlı qərarın verilməsi yaxınlaşarkən, iki pakistanlı pilot mandarin dilini öyrənir, sentrifuqa məşqlərində iştirak edir, həmçinin çəkisizlik şəraitində yemək yeməyi, yatmağı və avadanlıqları təmir etməyi məşq edirlər.

Kosmosa bu səfər Cənubi Asiya ölkəsi üçün bir ilk olacaq. Bu missiya Pekinlə "Bir Kəmər, Bir Yol" təşəbbüsünü də əhatə edən genişmiqyaslı əməkdaşlığın bir hissəsidir; həmin əməkdaşlıq çərçivəsində Çin tərəfindən orbitə çıxarılan Pakistan peykləri, birgə peyk naviqasiya sistemi və təxminən 2028-ci ildə Çinin "Çanqe-8" (Chang’e 8) Ay missiyası ilə göndərilməsi nəzərdə tutulan Pakistan istehsalı olan kosmik aparat (rover) kimi layihələr həyata keçirilib.

Xarici media xəbər verir ki, Pakistanın kosmik agentliyi SUPARCO-da insanlı kosmik uçuşlar üzrə əməkdaşlığa rəhbərlik edən Amer Gilaninin sözlərinə görə, pilotlar Zişan Əli və Xürrəm Davud 2019-cu ildə iki ölkə tərəfindən planlaşdırılan bu missiya üçün Pekindəki Çin Astronavtların Tədqiqat və Təlim Mərkəzində aylarla təlim keçiblər.

Çin bu iki pilotdan hansının və nə vaxt uçacağı barədə məlumat verməyib, lakin Gilani astronavtın seçilməsi ilə bağlı yekun qərarın oktyabrın ortaları və ya sonlarında veriləcəyini bildirib.

Gilani "Reuters"ə verdiyi müsahibədə qeyd edib ki, seçilən şəxs uçuşdan əvvəl Pakistana qayıtmayacaq; o, birbaşa Çindəki təlimlərdən kosmosa yola düşəcək və Yerə qayıtdıqdan sonra bərpa dövrünü keçdikdən sonra evinə dönəcək.

O əlavə edib ki, təlimlərə intensiv çin dili dərsləri, kosmik gəmi sistemlərinin öyrənilməsi, həmçinin orbitdəki mikroqravitasiya və qalxma zamanı yaranan "g-qüvvələri"nə (həddindən artıq yüklənmə qüvvələrinə) uyğunlaşma daxildir.

Bu iki şəxs Pakistanlı pilot və alimlərdən ibarət ilkin qrupdan seçilmiş təxminən 20 finalçı arasından seçiliblər. Namizədlər tibbi yararlılıq, psixoloji dözümlülük və SUPARCO-nun süni intellekt üzrə direktoru Uzair Ansariyə görə, çox az alimdə rast gəlinən "g-qüvvələri"nə dözümlülük meyarları əsasında qiymətləndiriliblər.

"Səyahət etməyə və yüksək səviyyəli 'g-qüvvələri' ilə üzləşməyə alışmış alimləri asanlıqla tapa bilməzsiniz", - deyə o bildirib və məhz buna görə yüksək sürətli uçuş təcrübəsinə malik iki şəxsin seçildiyini izah edib.

Gilani və Ansari tərəfindən açıqlanan təfərrüatlar, pilotlar seçilib Çinə göndərildikdən bəri SUPARCO-nun xarici mediaya təqdim etdiyi ilk məlumatlardır. Çinin kosmos agentliyi seçim prosesi ilə bağlı şərh sorğusuna cavab verməyib.

Ansari bildirib ki, kosmosa çatdıqdan sonra seçilmiş pilot "faydalı yük mütəxəssisi" titulunu daşıyacaq; bu, astronavtlar dilində kosmik gəmini idarə etmək əvəzinə orbitdə Pakistanın elmi təcrübələrini həyata keçirən şəxs deməkdir.

Gilani qeyd edib ki, birillik kampaniyadan sonra SUPARCO-nun Kəraçi, Lahor və İslamabad universitetlərindən aldığı 300-dən çox təklif arasından Çin institutları bu uçuş üçün dördünü seçib: bunlar ərzaq təhlükəsizliyi problemləri və iqlim dəyişikliyi ilə mübarizəyə kömək edəcək biotexnologiya təcrübələridir.

Hər bir təcrübə Çin mühəndislərinin təsdiqindən əvvəl SUPARCO-nun öz laboratoriyalarında hazırlanır və ilkin sınaqdan keçirilir; Ansari bunu Pakistan texnologiyasının beynəlxalq platformada təsdiqləndiyi nadir hallardan biri kimi qiymətləndirib.

Ansari əlavə edib ki, artıq 180-dən çox təcrübəyə ev sahibliyi etmiş, 500-dən çox tədqiqat işi və 150 ​​patentin əldə olunmasına səbəb olmuş stansiya ilə müqayisədə bu elmi yük olduqca mütevazidir.

Gilaninin sözlərinə görə, "Tiangong"un üç modulu — "Tianhe", "Wentian" və "Mengtian" — birlikdə təxminən 77 ton çəkiyə malikdir və burada həyat elmləri, materialşünaslıq, maye fizikası, yanma prosesləri və radiasiya təsiri kimi sahələri əhatə edən təxminən 14 təcrübə stendi yerləşir; bunlara materiallar və biotexnologiya təcrübələri üçün stansiyanın xaricinə quraşdırılmış və birbaşa kosmik mühitə məruz qalan bəzi qurğular da daxildir.

Astronavt Çin istehsalı olan kosmik gəmidə uçacaq, Çin ərazisindən kosmosa göndəriləcək, Çin təlimatçıları tərəfindən hazırlanacaq və orbitdə mandarin dilində ünsiyyət quracaq.

Pakistanın özünün müstəqil daşıyıcı raketi və ya insanlı kosmik gəmisi yoxdur; missiya müddəti təxminən bir həftə olacaq ki, bu da peşəkar Çin heyət üzvlərinin təxminən altı aylıq növbəli iş qrafiki ilə müqayisədə çox qısa bir dövrdür.

Pakistanlı astronavt may ayında kosmik stansiyaya çatmış Çin heyətinin iki üzvü ilə birlikdə geri qayıdacaq, çünki üçüncü üzvün kosmosda uzunmüddətli insan fiziologiyası tədqiqatlarını aparmaq məqsədilə bir il orada qalması nəzərdə tutulur. Yuri Qaqarinin 1961-ci ildəki ilk uçuşundan bəri təxminən 50 ölkənin vətəndaşı kosmosa uçub, lakin yalnız üç dövlət — Rusiya, ABŞ və Çin — özlərinin ekipajlı kosmik gəmilərini kosmosa göndərib. Çinin Pakistana etdiyi bu dəvət, onun xarici astronavtı kosmosa aparacağı ilk hal olacaq.

İslamabadın eyni tərəfdaşlıq çərçivəsində Aya astronavt göndərməklə bağlı hər hansı vəd alıb-almadığı barədə suala cavab olaraq Gilani bildirib ki, "bu məsələ ilə bağlı heç bir rəsmi öhdəlik və ya müzakirə yoxdur" və əlavə edib ki, növbəti addımlar "ilk missiyamızın" necə nəticələnəcəyindən asılı olacaq.

Çinin təxminən 2028-ci ildə həyata keçirəcəyi "Chang’e 8" Ay missiyası çərçivəsində uçması nəzərdə tutulan və Pakistan istehsalı olan Ay roveri bu əməkdaşlığın ayrı bir istiqamətini təşkil edir: Ansari qeyd edib ki, Yer kürəsindəki operatorlar onu real vaxt rejimində idarə edə bilməyəcəkləri üçün, aparat maneələri aşkar etmək, məsafəni (dərinliyi) qiymətləndirmək və Ay səthində öz hərəkət marşrutunu müəyyənləşdirmək məqsədilə süni intellektə əsaslanan stereo-təsvir texnologiyasından istifadə edəcək.

Bununla belə, Ansari missiyanın Pakistan alimləri üçün "ömürdə bir dəfə ələ düşən fürsət" olduğunu açıq şəkildə vurğulayıb.


Reportyor.az 



KARUSEL / DÜNYA