"Mastercard"ın hesabatına əsasən, 2025-ci ildə Mərakeşdə təxminən 7300 kiber təhlükə hadisəsi qeydə alınıb ki, bu da ölkəni kiber insidentlərdən ən çox zərər çəkən Afrika dövlətləri arasında üçüncü yerə çıxarır.

Bu barədə yerli media xəbər verir.

Hesabatda qeyd olunur ki, ötən il Afrika qitəsində qeydə alınan 69 236 kiber təhlükə hadisəsinin 10,6%-i Mərakeşin payına düşüb.

Nigeriya 24,4%-lik göstərici ilə qitədə birinci, Cənubi Afrika Respublikası isə 12,6%-lə ikinci yerdə qərarlaşıb.

Misir 8,8%-lə kiber təhlükələr baxımından dördüncü, Keniya isə 7,1%-lə növbəti yerdədir.

"Mastercard"ın "Cyber Insights" platforması Mərakeşdə ayda orta hesabla 612 hadisə qeydə alıb; ən yüksək göstərici isə 2025-ci ilin aprel ayında – 1882 hadisə ilə müşahidə olunub.

Kiberhücumlar Mərakeşin həssas məlumatlarını hədəf alır

Mərakeşin dövlət qurumları ilə bağlı baş verən bir neçə insident, həssas fərdi və maliyyə məlumatlarını idarə edən təşkilatların üzləşdiyi riskləri açıq şəkildə nümayiş etdirir.

Milli Sosial Təminat Fondu (CNSS) 8 aprel 2025-ci ildə informasiya sistemlərinə kiberhücum edildiyini təsdiqləyib. Hesabata görə, bu insident nəticəsində təxminən iki milyon nəfərə və onlarla əlaqəli təxminən 500 000 şirkətə aid fərdi məlumatlar ifşa olunub.

2 iyun 2025-ci ildə daha bir kiberhücum Torpaqların Mühafizəsi, Kadastr və Xəritəçəkmə üzrə Milli Agentliyə (ANCFCC) qarşı yönəlib. Özünü "Jabaroot" adlandıran bir qrup məsuliyyəti üzərinə götürərək, dörd terabayt həcmində məlumat əldə etdiyini bildirib. Bu məlumatlara əmlak qeydləri, həmçinin şəxsiyyət vəsiqəsi, pasport və bank məlumatlarını ehtiva edən sənədlər daxildir.

Bu hadisələr, böyük həcmdə fərdi məlumat saxlayan qurumların üzləşdiyi riskləri vurğulayır. Belə məlumatlara icazəsiz giriş fərdləri və müəssisələri fırıldaqçılıq, şəxsiyyət oğurluğu və digər sui-istifadə halları ilə üz-üzə qoya bilər.

Təhlükə təkcə dövlət qurumları ilə məhdudlaşmır. "Mastercard"ın məlumatına görə, 2025-ci ildə Afrika qitəsində qeydə alınan kiber təhlükə hadisələrinin 44%-i texnologiya, dövlət idarəçiliyi və maliyyə xidmətləri sahələrinin payına düşüb.

Kibercinayətkarlar getdikcə daha mürəkkəb metodlardan istifadə edirlər

Hesabatda qitədə kiberhücumlarda istifadə olunan əsas metodlar arasında zərərli proqram təminatı, ransomware, e-poçt əsaslı sosial mühəndislik və kəşfiyyat əməliyyatları müəyyən edilmişdir. Birlikdə bu üsullar müşahidə olunan hadisələrin 57,6%-ni təşkil etmişdir.

Zərərli proqram təminatı hücumçulara sistemlərə sızmağa, məlumat oğurlamağa və ya əməliyyatları pozmağa imkan verir. Ransomware fayllara girişi bloklaya və ödəniş tələb edə bilər, sosial mühəndislik isə qurbanları etimadnamələrini aşkar etməyə və ya zərərli əlavələri açmağa aldatmaq üçün aldadıcı mesajlardan istifadə edir.

Hücumçular həmçinin giriş əldə etməyə cəhd etməzdən əvvəl sistem zəifliklərini və açıq infrastrukturu müəyyən etmək üçün kəşfiyyat aparırlar.

Hesabatda həmçinin kibercinayətkarlığın artan təşkilatlanmasına da diqqət çəkilir. Müəyyən edilmiş cinayətkarın olduğu hadisələr arasında zərərli hakerlər 41,5%-ni, mütəşəkkil cinayətkar qruplar isə 20%-ni təşkil etmişdir.

Siyasi motivli aktyorlar aid edilən hadisələrin 13,9%-ni, dövlət tərəfindən maliyyələşdirilən və ya dövlət tərəfindən dəstəklənən aktyorlar isə 9,7%-ni təşkil etmişdir. Bu qruplar maliyyə qazancı, casusluq və ya kritik sistemlərin pozulması da daxil olmaqla müxtəlif məqsədlər güdə bilərlər.

Mərakeş hüquqi və əməkdaşlıq kibertəhlükəsizlik çərçivəsi

Mərakeş informasiya sistemlərini və şəxsi məlumatları qorumaq üçün hüquqi və institusional çərçivə hazırlamışdır.

2011-ci ildə yaradılmış İnformasiya Sistemləri Təhlükəsizliyi Baş İdarəsi (DGSSI) ölkənin milli kibertəhlükəsizlik orqanı kimi xidmət göstərir və maCERT kimi tanınan Mərakeş Kompüter Fövqəladə Hallarına Cavab Qrupuna nəzarət edir.

2009-cu ildə qəbul edilmiş 09-08 saylı Qanun şəxsi məlumatların emalını tənzimləyir və Şəxsi Məlumatların Mühafizəsinə Nəzarət üzrə Milli Komissiya (CNDP) tərəfindən nəzarəti təmin edir.

Mərakeş həmçinin artan kibertəhlükəsizlik təhdidlərinin aradan qaldırılması üçün daha güclü regional əməkdaşlığa çağırıb. Mərakeş Kibertəhlükəsizlik Həftəsi çərçivəsində 12-14 oktyabr tarixlərində Rabatda keçirilən yüksək səviyyəli kiber diplomatiya görüşündə Mərakeş Beynəlxalq Əməkdaşlıq Agentliyi (AMCI) kibertəhlükəsizlik və rəqəmsal suverenlik üzrə Afrika əməkdaşlığının vacibliyini vurğulayıb.

Agentlik DGSSI ilə Mərakeş təcrübəsini bölüşmək, təlim proqramları hazırlamaq və Afrika ölkələri arasında kibertəhlükəsizlik imkanlarını gücləndirmək üçün çalışır.

Veb-saytların və veb-tətbiqlərin işlədilməsində geniş istifadə olunan PHP proqramlaşdırma dilində kritik boşluqların aşkar edilməsindən sonra kibertəhlükəsizlik məsələsinə yenidən diqqət yönəldilib. Çərşənbə günü dünyanın müxtəlif yerlərində dövlət qurumları və digər təşkilatlar, mövcud nöqsanları aradan qaldırmaq və təhlükəsizlik yeniləmələrini tətbiq etmək məqsədilə öz veb-saytlarını və onlayn xidmətlərini müvəqqəti olaraq dayandırıblar.

Reportyor.az 


KARUSEL / İQTİSADİYYAT