Qırğızıstan su çatışmazlığı riski ilə üzləşir: Alimlərin 2050-ci ilə qədər proqnozu

2050-ci ilə qədər yay aylarında Orta Asiyanın bəzi yerlərində çay axını 50 faizə qədər azala bilər.
Qırğızıstan regionun ən həssas ölkələrindən biridir, çünki iqlim dəyişikliyi onun buzlaqlarını, su ehtiyatlarını və hidroenerji sektorunu təhdid edir. Almaniyadakı Potsdam İqlim Təsirləri Tədqiqatları İnstitutunun rəhbərlik etdiyi yeni beynəlxalq tədqiqatın nəticələri göstərir.
Tədqiqatda 37 təşkilatdan 86 alim və mütəxəssis iştirak edib. Onlar qlobal istiləşmənin Qırğızıstan, Qazaxıstan, Tacikistan, Özbəkistan və Türkmənistana təsirini araşdırıblar.
Tədqiqatçıların fikrincə, Orta Asiya qlobal orta göstəricidən xeyli sürətlə istiləşir. Yüksək istixana qazı emissiyası ssenarisi altında, regionda temperatur 21-ci əsrin sonuna qədər sənayeləşmədən əvvəlki səviyyələrlə müqayisədə təxminən 6 dərəcə Selsi arta bilər.
İstiləşmənin əsas nəticələrindən biri buzlaqların itirilməsi olacaq. İqlim ssenarisindən asılı olaraq, Orta Asiyadakı buzlaqlar 2100-cü ilə qədər həcminin 85 faizinə qədərini itirə bilər.
Alimlər xəbərdarlıq edirlər ki, buzlaqların əriməsi hazırda çay axınlarında müvəqqəti artım yaradır. Lakin bu təsir sonsuza qədər davam etməyəcək. Buzlaq ehtiyatları tükəndikcə ərimə sularının həcmi azalmağa başlayacaq.
Bu proses xüsusilə Qırğızıstan ərazisində yerləşən Tyan-Şan dağ silsiləsində sürətlə baş verə bilər. Tədqiqatçıların fikrincə, Tyan-Şandakı buzlaqların Pamir dağ silsiləsindəkindən daha tez tükənmə vəziyyətinə çatması gözlənilir.
Ən ciddi nəticələr isti aylarda gözlənilir. Araşdırılan iqlim ssenarilərinə əsasən, əsrin ortalarına qədər bəzi Orta Asiya hövzələrində çay suyunun həcmi iyul-sentyabr ayları arasında 50 faizə qədər azala bilər.
Məhz bu aylar kənd təsərrüfatının suvarma suyuna ən çox ehtiyac duyduğu aylardır. Regionun bəzi ölkələrində suvarılan əkinçilik ümumi su çəkilməsinin 92 faizinə qədərini təşkil edir.
Çay axınındakı dəyişikliklər Qırğızıstan üçün xüsusi bir çətinlik yaradır, çünki onun elektrik sektoru su elektrik stansiyalarından çox asılıdır. Suyun əlçatanlığının azalması və çay axınlarının mövsümi paylanmasında dəyişikliklər enerji sektoru, kənd təsərrüfatı və qonşu ölkələr arasında rəqabəti gücləndirə bilər.
Tədqiqatın müəllifləri həmçinin quraqlıq, ekstremal hava hadisələri və dağ ekosistemlərindəki dəyişikliklərlə əlaqəli artan iqlimlə əlaqəli risklər barədə xəbərdarlıq edirlər.
Alimlərin fikrincə, iqlim dəyişikliyi təkcə təbii sərvətlərə deyil, həm də iqtisadi sabitliyə, ərzaq təhlükəsizliyinə və Mərkəzi Asiya ölkələri arasındakı münasibətlərə təsir göstərə bilər.
Tədqiqatçılar sərhədyanı su ehtiyatlarının birgə idarə olunmasına, buzlaqların monitorinq sistemlərinin təkmilləşdirilməsinə və kənd təsərrüfatının və enerji sektorunun yeni iqlim şəraitinə uyğunlaşdırılmasına ehtiyac olduğunu vurğulayırlar.
Tədqiqat Springer Nature tərəfindən “Mərkəzi Asiyanın Davamlı Gələcəyinə Doğru: İqlim, Resurslar və İnsan Təhlükəsizliyinin Təhlili” başlığı altında dərc edilib.
Reportyor.az
KARUSEL / DÜNYA
Tarix: Bu gün, 14:15


























