Süni intellekt sistemi ABŞ Müdafiə Qabaqcıl Tədqiqat Layihələri Agentliyi (DARPA) tərəfindən ABŞ Hərbi Hava Qüvvələri ilə əməkdaşlıqda uğurlu olduğu təsdiqlənmiş sınaqda əsl F-16 qırıcı təyyarəsini idarə etməyə başladı.

Süni intellekt əsaslı proqram təminatı sistemi həqiqi uçuş sınaqları zamanı döyüş təyyarəsini uğurla idarə etdi.

VENOM Muxtariyyət Dəsti (VAK) kimi tanınan sistem, Floridadakı Eglin Hərbi Hava Qüvvələri Bazasında keçirilən sınaqlar zamanı təyyarəni idarə etməyi öz üzərinə götürdü.

Sınaqlar boyunca insan pilotu hər zaman kokpitdə qaldı, lakin əslində təyyarəni idarə etmirdi, çünki süni intellekt sistemi uçuşu nəzərəçarpacaq dərəcədə dəqiqlik və bacarıqla idarə etdi.

Yalnız Nəzarət üçün İnsan Pilotu
Təyyarədəki pilotun rolu əsasən təhlükəsizlik monitorinqi ilə məhdudlaşırdı, çünki sistem təyyarənin idarə olunmasının lazım olduqda dərhal geri qaytarıla bilməsi üçün hazırlanmışdır.

Pilot tək bir açarla insan nəzarəti və süni intellekt nəzarəti arasında keçid edə bilər və bu da təcrübi sınaq mərhələsində davamlı insan nəzarətini təmin edir.

VENOM layihəsində istifadə edilən mühəndislik yanaşmasının əsas xüsusiyyəti, təyyarənin əsas proqram təminatında dəyişiklik etmədən qırıcı təyyarənin uçuş idarəetmə sistemlərinin və sensorlarının avtomatlaşdırılmasına imkan verməsidir.

Bu, standart əməliyyat F-16-nı daha səmərəli şəkildə süni intellekt sınaq platformasına çevirdi.

DARPA-nın proqram direktoru, briqada generalı Ceyms "Fanqs" Valpiani, xüsusilə hava döyüşlərində yaranan təhlükə mühitinin getdikcə daha mürəkkəbləşdiyini söylədi və süni intellektin insanların birbaşa vizual məsafədən kənarda baş verən döyüşlərdə bu mürəkkəbliyi idarə etməsinə kömək etmək üçün əhəmiyyətli potensiala malik olduğunu qeyd etdi.

O, əlavə etdi ki, döyüş süni intellekt sistemlərinin necə işlədiyi və müasir müharibənin olduqca mürəkkəb şəraitində nə qədər etibarlı olduqları ilə bağlı çətin suallar hələ də qalmaqdadır və proqramın sahədə etibar edilə bilən imkanları inkişaf etdirmək üçün qabaqcıl döyüş sistemlərini real ssenarilərdə sınaqdan keçirməyi hədəflədiyini izah etdi.

Standart Əməliyyat F-16 üzərində İlk Sınaq
Sınaq xüsusilə əhəmiyyət kəsb edir, çünki DARPA əvvəllər ixtisaslaşmış eksperimental təyyarə X-62A VISTA istifadə edərək süni intellekt uçuş texnologiyalarını sınaqdan keçirmişdi.
Həmin təyyarə 2023-cü ildə süni intellekt sistemi ilə insan pilotu arasında ilk dəfə eksperimental hava döyüşündə iştirak etmişdi.

Lakin VENOM layihəsi standart əməliyyat F-16-nın bu cür muxtar idarəetməni sınaqdan keçirmək üçün istifadə edildiyi ilk haldır.

Sınaqlar illərlə davam edən hazırlıqdan sonra baş tutdu. Mühəndislər 2024-cü ildə iki təyyarə arasında təkbətək döyüşlər vasitəsilə simulyasiyalara başladılar və daha sonra sınaqları iki-iki təyyarəni əhatə edən döyüş ssenarilərinə genişləndirdilər.

Modifiya edilmiş təyyarə iyun ayında uçuşa yararlılıq testinə başladı, iyul ayında isə muxtar idarəetmə testinə keçdi.

Muxtar eskadrilyalar üçün planlar
DARPA-nın bu texnologiya üçün daha geniş planları var, çünki VENOM donanması hazırda süni intellekt təkmilləşdirmə proqramının əsasını təşkil edir.

Proqram real uçuş ssenariləri zamanı eyni vaxtda birdən çox süni intellekt sistemini sınaqdan keçirməyi hədəfləyir.

Nəticə etibarilə, agentlik insan pilotlarına pilotsuz təyyarələrin komandalarına komandanlıq etmək və idarə etmək imkanı yaratmağa çalışır.

Layihənin arxasındakı hərbi əsaslandırma pilotların həyatını qorumağa yönəlib, çünki DARPA süni intellekt sistemlərinin birbaşa vizual məsafədən kənarda təhlükəli döyüş tapşırıqlarını yerinə yetirməsini nəzərdə tutur.

Muxtar təyyarələr insan pilotlarını riskə atmadan yüksək riskli əməliyyatlar da həyata keçirə bilər və bu da onların ən təhlükəli hava əməliyyatlarından kənarda qalmasına imkan verir.

Bununla belə, rəsmilər vacib sualların cavabsız qaldığını etiraf edir və döyüş süni intellekt sistemlərinin maksimum gərginlik şəraitində etibarlılığını sübut etməli olduğunu vurğulayırlar.

Hələlik bu sınaqların uğuru süni intellektin insan pilotlarını tamamilə əvəz edəcəyi anlamına gəlmir.


Reportyor.az 




MARAQLI / KARUSEL