Əksər insanlar üçün ürək yanması sadəcə müvəqqəti və narahatedici bir simptomdur. Lakin, uzun müddət davam etdikdə, daha ciddi ağırlaşmalara səbəb ola bilər və bəzi hallarda xərçəngönü mərhələlərə keçir.

Fox News tərəfindən dərc edilən bir hesabata görə, tibb mütəxəssisləri xroniki qastroezofageal reflüks xəstəliyi (GERD) olan insanların təxminən 10%-də Barrett qida borusu kimi tanınan bir vəziyyət inkişaf edə biləcəyini, bu zaman qida borusunun aşağı hissəsinin astarının xərçəngə daha çox meylli olan anormal hüceyrələrlə əvəz olunduğunu göstərir.

Tədqiqatlar göstərir ki, Barrett qida borusu olan insanların 3%-dən 13%-ə qədərində sonradan qida borusu xərçəngi inkişaf edə bilər, halbuki bu vəziyyət əksər hallarda inkişaf etmir.

Turşu reflüksü nə vaxt təhlükəli olur?

Mədə-bağırsaq sağlamlığı üzrə mütəxəssis Dr. Darrell Joffe deyir: "Mədə turşunu idarə etmək üçün hazırlanmışdır, lakin qida borusu deyil." O əlavə edir: “Reflüks hallarında təhlükə sinədə və ya boğazda yanma hissi deyil, turşunun yanlış istiqamətdə davamlı axmasıdır.”

O izah edir ki, aşağı özofagus sfinkteri — onun “turşu qapısı” adlandırdığı — əksər insanlarda turşunun yuxarı axmasının qarşısını alır və onu qalın selikli qişa və turşulara qarşı durmaq üçün hazırlanmış ixtisaslaşmış hüceyrələr tərəfindən qorunan mədənin içərisində saxlayır.

Dr. Joffe qeyd edir ki, bu “turşu qapısı” aşağı özofagus sfinkteri boşaldıqda və ya qismən açıq qaldıqda zəifləyə bilər və bu da turşunun yuxarıya doğru geri qayıtmasına imkan verir. O izah edir ki, bu zəiflik maqnezium çatışmazlığı, yüksək stress səviyyəsi, spirtli içki qəbulu, zəif yuxu, susuzlaşma, gecə gec yemək və sağlam həzmi pozan digər amillərlə əlaqəli ola bilər.

O əlavə edir ki, turşu qida borusuna çatdıqda, turşuluğa dözmək üçün nəzərdə tutulmayan toxumaları qıcıqlandırır və deyir: “Hər dəfə turşu səhv istiqamətdə axdıqda, yavaş kimyəvi yanmaya bənzər tədricən zədələnməyə səbəb olur.” Zamanla bu qıcıqlanma astarın aşınmasına, iltihabın artmasına və hüceyrələrin təbiətinin dəyişməsinə səbəb ola bilər.

O, davam edir: “Bu yeni hüceyrələr artıq normal qida borusu hüceyrələri deyil; onlar turşuya daha davamlı olduqları üçün mədə astarına bənzər hüceyrələrə çevrilməyə başlayırlar.” O qeyd edir ki, bu transformasiya metaplaziya və ya Barrett qida borusu kimi tanınır.

Dr. Joffe xəbərdarlıq edir ki, hüceyrələr dəyişməyə başladıqca, daha çox mutasiya riski artır və bu proses davam edərsə, qida borusu xərçəngindən birbaşa əvvəlki mərhələ olan displaziyaya çevrilə bilər.

O, belə bir nəticəyə gəlir: “Əsl təhlükə ürək yanması hissinin özündə deyil, qida borusu heç vaxt nəzərdə tutulmadığı şəkildə uyğunlaşmağa məcbur edən turşuya təkrar məruz qalmadadır. Reflüksü kökündən müalicə etmək hüceyrə dəyişiklikləri başlamazdan əvvəl bütün bu zənciri dayandıra bilər.”

Kişilər daha böyük risk altındadır

Dr. Joffe xəbərdarlıq edir ki, kişilər ümumiyyətlə turşu reflüksündən daha yüksək risk altındadırlar, çünki onlar maqnezium ehtiyatlarını daha tez tükəndirməyə, mədəyə yuxarı doğru itələyən visseral yağ toplamağa, daha ağır yemək yeməyə və daha çox gecə qəlyanaltıları istehlak etməyə meyllidirlər. O izah edir ki, bütün bu amillər “turşu qapısını” zəiflədir və sağlam həzmi pozur.

O əlavə edir: “Yatmazdan əvvəl üç saat ərzində yemək demək olar ki, mədənin boşalmamasına zəmanət verir və bu da onu gecə reflüksünün ən böyük səbəblərindən birinə çevirir.” O, davam edir: “Bundan əlavə, kişilər tez-tez simptomları görməzdən gəlir və ya kök səbəbi aradan qaldırmaq əvəzinə onları proton pompası inhibitorları (PPI) və antasidlərlə maskalayırlar.”

O, bu amillərin birləşməsi xroniki iltihab və uzunmüddətli zərərin “mükəmməl fırtınası” yaratdığını qeyd edir.

Xəbərdarlıq əlamətləri

Turşu reflüksünün müvəqqəti narahatlıqdan kənara çıxdığını və davamlı və xroniki hala gəldiyini göstərən xəbərdarlıq əlamətləri var. Dr. Joffe deyir: “Əgər yanma hissi daha tez-tez və ya daha güclü olarsa və ya yemək yemədən belə baş verməyə başlayırsa, bu, bədəndən gələn əsas xəbərdarlıq siqnalıdır.”

O izah edir ki, udma çətinliyi, qidanın “ilişib qalması” hissi, xroniki səs batıqlığı, davamlı öskürək, tez-tez boğaz təmizləmə və ya boğazda bir parça hissi turşunun çatmamalı olduğu yerlərə geri qayıtdığının göstəriciləridir.

O xəbərdarlıq edir: “Boğazda və ya hətta ağızda xoraların görünməsi turşunun real zərər verdiyinə dair əlavə bir əlamətdir.”

O əlavə edir ki, “başqa bir əsas təhlükə reflüksün təsadüfi bir problemdən gündəlik və ya gecə baş verən bir vəziyyətə keçməsi və ya PPI və antasidlərin rahatlama verməməsinin nəticəsidir.” O qeyd edir ki, bu, “çox vaxt qida borusu astarının qıcıqlandığı və aşındığı və artıq hüceyrə səviyyəsində dəyişikliklərə məruz qaldığı anlamına gəlir.”

Reportyor.az 


SAĞLAMLIQ / KARUSEL