Beynəlxalq tədqiqat qrupu degenerasiyaya uğrayan torlu qişadakı sinir hüceyrələrini aktivləşdirmək məqsədilə gözə yeridilə bilən və işığa həssas olan nanohissəciklər hazırlayıb; bu, yeni növ torlu qişa protezinin yaradılmasına yol açır.

Nanohissəciklər qrafit tipli karbon nitrid adlanan işığa həssas materialdan hazırlanır və diametrləri təxminən 300 nanometr təşkil edir.

Onlar boş quruluşa malikdir və dizaynları qismən bitkilərdəki xloroplastlardan ilhamlanaraq hazırlanıb.

Gözə yeridildikdə, bu hissəciklər məlumatı beyinə ötürən torlu qişa qanqlion hüceyrələrinin yaxınlığında yerləşir. İşıq təsirinə məruz qaldıqda, nanohissəciklər sinir hüceyrələrini aktivləşdirən və beyinə siqnallar göndərən elektrik və kimyəvi prosesləri işə salır.

Təcrübələr Danimarkadakı Aarhus Universitetinin rəhbərlik etdiyi beynəlxalq qrup tərəfindən aparılır; qrupa Çikaqo Universiteti, Şərqi Finlandiya Universiteti, Kopenhagen Universiteti və Aarhus Universiteti Xəstəxanasından olan tədqiqatçılar daxildir.

İrəliləmiş mərhələdə olan *retinitis pigmentosa* (torlu qişanın piqmentli degenerasiyası) xəstəliyindən əziyyət çəkən siçanlar üzərində aparılan təcrübələrdə tədqiqatçılar görmə qabığında aktivlik, eləcə də işığa qarşı davranış reaksiyaları müşahidə ediblər.

Donuzlardan götürülmüş torlu qişa toxuması üzərində aparılan sınaqlar da göstərib ki, nanohissəciklərin mövcudluğu halında LED işığı qanqlion hüceyrələrini aktivləşdirir. Daha əvvəl qrup bu hissəciklərin ayrı-ayrı hüceyrələri aktivləşdirə və ürək əzələsi hüceyrələrinin fəaliyyətini sinxronlaşdıra bildiyini nümayiş etdirmişdi.

Əldə Edilən Nəticələr Nəyi İfadə Edir?

Tədqiqata rəhbərlik edən Aarhus Universitetinin dosenti Menqlin Çen (Menglin Chen) bildirib ki, bu yanaşma diqqətəlayiqdir, çünki o, torlu qişada funksional vəziyyətdə qalan sinir hüceyrələrindən istifadə etməyə çalışır. Tədqiqatçılar hüceyrələri genetik cəhətdən dəyişdirmək əvəzinə, işıqla hüceyrələr arasında yeni bir əlaqə yaratmaq üçün nanohissəciklərdən istifadə edirlər.

O, tədqiqatın degenerasiyaya uğrayan torlu qişada işıqla stimullaşdırılan reaksiyanı nümayiş etdirdiyini vurğulayaraq, bunu tam işlənib hazırlanmış torlu qişa protezindən daha çox, ilkin mərhələdə olan bir addım kimi xarakterizə edib.

Torlu qişa üzrə mütəxəssis və tədqiqatın həmmüəllifi Henri Linnonen (Henry Linnonen) mövcud müalicə üsullarının məhdud olduğunu izah edib.

Gen terapiyaları xüsusi mutasiyalar üçün nəzərdə tutulub, optogenetika hüceyrələrin genetik modifikasiyasını tələb edir, elektron implantlar isə cərrahi müdaxiləyə ehtiyac yaradır. Bu vəziyyət, xəstəliyin əsas səbəbindən asılı olmayaraq effektiv ola biləcək strategiyaların araş 2024-cü ildə komanda beynəlxalq patent müraciəti etdi, 2025-ci ildə isə Çen göz daxilində istifadə üçün nəzərdə tutulmuş texnologiyanın işlənib hazırlanmasına yönəlmiş “RetinaNano” layihəsi üzrə “Pioneer Innovator” qrantını qazandı.

Hər hansı klinik sınaqların nəzərdən keçirilməsindən əvvəl uzunmüddətli təhlükəsizlik və funksionallığı qiymətləndirmək, çatdırılma üsulunu təkmilləşdirmək və materialın göz daxilindəki davranışını müəyyən etmək məqsədilə əlavə tədqiqatlara ehtiyac vardır.

Reportyor.az 



SAĞLAMLIQ / KARUSEL