"Kosmik məkanda artan rəqabət Hindistana qarşıdurmadan daha çox əməkdaşlığın kosmosun tədqiqinə təkan verdiyi bir yanaşmanın formalaşdırılması üçün unikal imkan yaradır. Etibarlı və sərfəli kosmik dövlət kimi tanınan Hindistan hazırda texnoloji nailiyyətlərini elmi tərəqqiyə, iqtisadi artıma və dayanıqlı inkişafa töhfə verən uzunmüddətli beynəlxalq tərəfdaşlıqlara çevirmək üçün əlverişli mövqedədir".

Bu barədə keçmiş səfir və yazıçı Qucrit Sinqh yerli mediada yayımlanan məqaləsində yazıb.

Hindistanın kosmosa çıxış yolu özünəməxsus olub. Soyuq müharibə rəqabətləri fonunda yaranan bir çox kosmik proqramlardan fərqli olaraq, Hindistanın kosmik proqramı milli inkişaf vasitəsi kimi formalaşdırılıb. Doktor Vikram Sarabhai Hindistanın kosmik strategiyasının əsasını insanların gündəlik həyatını yaxşılaşdıracaq praktiki tətbiqlər üzərində qurub. Onun rəhbərliyi altında rabitənin, hava proqnozlarının hazırlanmasının, fəlakətlərin idarə edilməsinin, səhiyyənin, kənd təsərrüfatının və təhsilin inkişafına xidmət edən peyklər yaradılıb. İnkişafa yönəlmiş bu fəlsəfə Hindistanın kosmik proqramının əsasını bu gün də təşkil edir və kosmik texnologiyalardan yalnız nüfuz məqsədilə deyil, praktiki fayda əldə etmək istəyən Qlobal Cənub ölkələrinin ehtiyacları ilə güclü şəkildə səsləşir.

Bu gün Hindistanın nailiyyətləri inkişaf məqsədli tətbiqlərdən daha geniş sahələri əhatə edir. “Chandrayaan” missiyaları, “Mars Orbiter” Missiyası, Aditya-L1 Günəş rəsədxanası və qarşıdakı “Gaganyaan” insanlı kosmik uçuş proqramı Hindistanın mürəkkəb və etibarlı kosmik missiyaları həyata keçirməyə qadir bir dövlət olduğunu nümayiş etdirib. “Chandrayaan-3”-ün Ayın cənub qütbü yaxınlığında uğurlu yumşaq enişi Hindistanı kosmik dövlətlərin məhdud qrupuna daxil etməklə yanaşı, dünya səviyyəli innovasiyanın nisbətən təvazökar xərclərlə də mümkün olduğunu göstərib.

Hindistanın artan etibarlılığı qlobal kosmik iqtisadiyyatın sürətlə genişləndiyi bir dövrə təsadüf edir. Bu gün 600 milyard ABŞ dollarından çox qiymətləndirilən və 2035-ci ilə qədər 1,8 trilyon ABŞ dollarına yaxınlaşacağı proqnozlaşdırılan bu sektor getdikcə peyk rabitəsi, Yer səthinin müşahidəsi, naviqasiya, iqlim xidmətləri, genişzolaqlı internet bağlantısı, eləcə də orbitdə xidmət göstərilməsi və Ayın tədqiqi kimi yeni sahələrdə kommersiya fəaliyyətinin təsiri ilə inkişaf edir. Bir çox ölkə bu prosesdə iştirak etməyə can atsa da, milli imkanları məhduddur. Onlar yalnız buraxılış xidmətləri təqdim edən tərəfdaşlar deyil, etibarlı və uzunmüddətli tərəfdaşlar axtarırlar.

Hindistan bu tələbləri qarşılamaq üçün lazımi imkanlara malikdir. 2020-ci ildə kosmik sektorun liberallaşdırılması özəl sektorun iştirakına imkan yaratmaqla ekosistemi dəyişdirdi. Hindistan Milli Kosmosun Təşviqi və İcazələndirilməsi Mərkəzi (IN-SPACe) qurumunun yaradılması, “NewSpace India Limited” şirkətinin kommersiya fəaliyyətinin genişlənməsi və özəl müəssisələrin inkişafı dünyanın ən dinamik inkişaf edən kosmik ekosistemlərindən birini formalaşdırıb. Hindistan startapları buraxılış aparatları, peyk platformaları, geokosmik tətbiqlər və hərəkətverici sistem texnologiyaları hazırlayır və bu sahələr qlobal investorların və müştərilərin marağını cəlb edir. “Skyroot Aerospace”, “Pixxel” və “Agnikul Cosmos” kimi şirkətlər Hindistanın özəl sektorunun qabaqcıl kosmik texnologiyalar sahəsində beynəlxalq səviyyədə rəqabət apara bildiyini nümayiş etdirib.



Növbəti addım bu ekosistemi beynəlmiləlləşdirməkdir.

Hindistan özünü yalnız aşağı qiymətli buraxılış məkanı kimi təqdim etmək əvəzinə, peyklərin layihələndirilməsi, buraxılış xidmətləri, missiyaların idarə edilməsi, yerüstü stansiyalar, astronavt hazırlığı, potensialların gücləndirilməsi, eləcə də kənd təsərrüfatı, fəlakətlərin idarə edilməsi və dəniz təhlükəsizliyi sahələrində tətbiqləri əhatə edən hərtərəfli tərəfdaşlıqlar təklif edəcək. Bu cür inteqrasiya olunmuş tərəfdaşlıqlar inkişaf prioritetlərini həyata keçirmək üçün əlçatan, uyğunlaşdırılmış və etibarlı texnologiyalar axtaran Qlobal Cənub və Hind-Sakit Okean regionu ölkələri üçün dəyərli olacaq.

Hindistan bu cür əməkdaşlığın diplomatik əhəmiyyətini artıq nümayiş etdirib. Cənubi Asiya Peyki vasitəsilə qonşu ölkələrə rabitə və inkişaf imkanları təqdim edib. Hindistanın buraxılış aparatları dünyanın müxtəlif ölkələrində hökumətlər, universitetlər və kommersiya operatorları üçün yüzlərlə xarici peyki uğurla orbitə çıxarıb. Hindistanın Artemis Sazişlərinə qoşulmaq qərarı Ayın beynəlxalq əməkdaşlıq çərçivəsində dinc məqsədlərlə tədqiqində iştirak etməyə hazır olduğunu göstərir. NASA, Avropa Kosmik Agentliyi və JAXA ilə əməkdaşlıq Hindistanın elmi və texnoloji imkanlarını gücləndirib.

Bu tərəfdaşlıqlar Hindistanın Qlobal Cənubun aparıcı səsi kimi mövqeyini daha da möhkəmləndirir. Hindistan texnoloji asılılıq yaratmaq əvəzinə əlçatanlıq, etibarlılıq və qarşılıqlı hörmət prinsiplərinə əsaslanan inkişaf tərəfdaşlıqları təklif edir. Buna görə də kosmik əməkdaşlıq Hindistan diplomatiyasının getdikcə daha mühüm alətinə çevrilərək ikitərəfli münasibətləri möhkəmləndirir və eyni zamanda konkret inkişaf faydaları təmin edir.

Öz potensialını tam reallaşdırmaq üçün Hindistan islahatların sürətini qorumağa çalışacaq. Tənzimləyici təsdiqlərin daha sürətli verilməsi, vençur kapitalına daha geniş çıxış, əqli mülkiyyətin daha güclü qorunması, elmi-tədqiqat institutları, sənaye və akademik dairələr arasında daha sıx əməkdaşlıq mühüm əhəmiyyət daşıyacaq. Dövlət satınalmaları siyasəti Hindistan startaplarını dəstəkləməyə davam etməli, onların genişlənməsinə, innovasiya etməsinə və qlobal təchizat zəncirlərinə inteqrasiya olunmasına imkan yaratmalıdır.

Hindistan kosmik məkanın idarə olunmasının formalaşdırılmasında daha böyük rol oynamaq üçün əlverişli mövqedədir. Orbitlərin sıxlığı, kosmik tullantılar, resurslardan məsuliyyətli istifadə və yeni kosmik imkanlara ədalətli çıxış getdikcə daha aktual beynəlxalq məsələlərə çevrilir. Kosmik fəaliyyətlər genişləndikcə məsuliyyətli norma və təcrübələrə dair konsensusun formalaşdırılmasına töhfə verə biləcək ölkələrə ehtiyac da artacaq. Hindistanın kosmosdan dinc məqsədlərlə istifadəyə çoxdankı sadiqliyi və artan texnoloji imkanları ona şəffaflığı, dayanıqlılığı və ədalətli çıxışı təşviq edən qaydaların hazırlanmasına əhəmiyyətli töhfə vermək imkanı yaradır.

Qarşıdakı onillik yalnız kosmosda hansı ölkələrin liderlik edəcəyini deyil, həm də kosmosun necə idarə olunacağını müəyyən edəcək. Elmi imkanları, sahibkarlıq ekosistemi və beynəlxalq etibarlılığı ilə Hindistan kosmik sahədə artıq möhkəmlənmiş və yeni inkişaf edən dövlətlər arasında körpü yaratmaq üçün unikal mövqedədir. İnklüzivlik, qarşılıqlı fayda və innovasiya prinsiplərinə əsaslanan əməkdaşlıq tərəfdaşlıqları qurmaqla Hindistan öz kosmik proqramını qlobal fəaliyyətinin əsas sütunlarından birinə çevirə bilər.

Getdikcə daha çox parçalanan dünyada Hindistanın kosmik sektoru bizə güclü bir həqiqəti xatırladır: kosmosda ən böyük nailiyyətlər ölkələri bir araya gətirən nailiyyətlərdir. Bu, bəşəriyyətin növbəti sərhədinin fəthinə Hindistanın ən davamlı töhfəsinə çevrilə bilər.

Reportyor.az 



KARUSEL / İQTİSADİYYAT