Məktəb illəri ərzində öyrənmə çətinlikləri ilə üzləşən uşaqlar valideynlər, müəllimlər, fərdi müəllimlər və xüsusi təhsil mütəxəssisləri kimi, onların ehtiyaclarının qayğısına qalan bir çox insanla əhatə olunurlar.

Lakin orta məktəb dövrü başa çatdıqdan sonra onlar uğur qazanmaq üçün nəyə ehtiyac duyduqlarını müəyyən etmək və bu ehtiyacları necə qarşılamaq məsələsində yalnız özlərinə güvənməli olacaqlar.

Övladınıza öz ehtiyaclarını müdafiə etməyi öyrədin
Uşaqlara təhsil yolunda idarəetməni öz əllərinə almağa kömək etmək üçün bəzi vacib bacarıqları inkişaf etdirmək zəruridir. Bunlara daxildir: özünü bacarıqlı və rahat hiss etmək, zəif tərəflərini qəbul edərək güclü tərəflərini inkişaf etdirmək, həmçinin mövcud resurslardan səmərəli istifadə etmək. Bu şagirdlər həmçinin öyrənmə fərqliliyi və ya çətinliyinin nə demək olduğunu anlamalı, təhsil ehtiyaclarını necə düzgün ifadə edib çatdıra biləcəklərini öyrənməlidirlər.

Əsas məsələ şagirdlərə öyrənmə prosesində qarşılaşdıqları çətinliyi izah etmək üçün özlərinə rahat olan bir yol tapmağa kömək etməkdir. Uşaq müəlliminə hansı problemlə üzləşdiyini, dərsdə iştirak etmək və öyrənmək üçün nəyə ehtiyacı olduğunu deyə bilməlidir.

Bu uşaqlar üçün ünsiyyət qurmaq çətin ola bilər
Öyrənmə fərqlilikləri olan bəzi uşaqlar danışarkən və ya səs tonlarında impulsiv ola bilərlər. Digərləri isə ifadələri çox hərfi mənada qəbul edə və ya başqasının baxış bucağını anlamaqda çətinlik çəkə bilərlər. Buna görə də, onlarla ünsiyyət tərzlərinin təsiri, passiv, özünəgüvənli (assertiv) və aqressiv ünsiyyət arasındakı fərqlər, həmçinin bədən dili və düzgün vaxt seçimi barədə danışmaq çox vacibdir. Bu bacarıqları möhkəmləndirməyin ən yaxşı yolu onları sinif mühitində tətbiq etmək və şagirdlərdən məktəbdənkənar ünsiyyətləri ilə bağlı müşahidələrini qeyd etmələrini istəməkdir.

Valideynlər öyrənmə fərqlilikləri haqqında danışmağa nə vaxt başlaya bilərlər?
Uşaq ikinci sinfə çatdıqda, məsələn, sinifdə oxumağı öyrənməkdə çətinlik çəkən yeganə şagird olduğunu fərq edə bilər. Bir çox valideyn övladlarını belə məsələlərdən xəbərdar olmaqdan qorumağa çalışsa da, uşağın öz təhsil ehtiyaclarının sinif yoldaşlarınınkından fərqli olduğunu bilməsi vacibdir.

Hər halda, övladınız hər hansı bir qiymətləndirmədən (diaqnostikadan) keçməzdən əvvəl, ona oxumaqda niyə çətinlik çəkdiyini anlamağa kömək edə biləcək bir mütəxəssislə görüşəcəyinizi deyə bilərsiniz. Daha sonra nəticələri sadə dillə izah edin; hər kəsin öyrənmək üçün fərqli üsullara ehtiyacı olduğunu və hazırda onların daha yaxşı öyrənməsinə kömək edə biləcək metodların mövcud olduğunu vurğulayın.
Beşinci sinfə çatdıqda uşaqlar bu anlayışı qavraya bilirlər.
Beşinci sinfə çatdıqda uşaqlar insanların müxtəlif öyrənmə çətinlikləri ilə üzləşə biləcəyini anlayır və bu çətinlikləri təsvir etmək üçün istifadə olunan düzgün terminləri (məsələn, disleksiya) tanımağa başlayırlar. Bununla belə, istifadə olunan dil sadə qalmalıdır. Anlayışı asanlaşdırmaq üçün müəyyən obrazlardan istifadə etmək faydalıdır; məsələn, beyni məlumatlarla dolu bir sənəd şkafı kimi təsvir etmək olar. Bu yanaşmaya görə, müəyyən öyrənmə pozuntuları olan uşaqlarda lazımi sənədi tapmaq sadəcə bir az daha çox vaxt aparır.

Şagirdlər öz zəif tərəflərini anlamağa başladıqca, biz onların güclü tərəflərinə də diqqət yetirməliyik. Onların bir çoxu elə düşünür ki, əgər, məsələn, oxumaqda yaxşı deyillərsə, deməli, heç bir sahədə bacarıqlı deyillər. Buna görə də biz onların xüsusilə fərqləndikləri sahələri – istər incəsənət, elm, idman, istərsə də başqa bir sahə olsun – aşkara çıxarmalıyıq.

Uşaqlar məsuliyyət götürməyə nə vaxt hazır olurlar?

Orta məktəbdə şagirdlər öz işlərini müstəqil şəkildə idarə etməyə başlamalıdırlar; bu, yetkinliyə və müstəqilliyə aparan yolda mühüm bir addımdır. Universitet dövrünə çatdıqda isə onlar ehtiyac duyduqları resursları və köməyi rahatlıqla istəyə bilməlidirlər. Öz ehtiyacları barədə danışmağı və öz hüquqlarını müdafiə etməyi öyrənən şagirdlər elə bir bacarığa yiyələnirlər ki, bunun təsiri sinif otağının hüdudlarından kənara çıxaraq, onlara bütün ömürləri boyu xidmət edir.

Reportyor.az 


KARUSEL / CƏMİYYƏT