Sürətlənən rəqəmsal transformasiya dünyasında süni intellekt artıq sadəcə gündəlik həyatı asanlaşdırmaq üçün hazırlanmış bir texnologiya deyil. O, inklüziv təhsili yenidən düşünmək və hər bir tələbənin öz qabiliyyətlərinə, imkanlarına və ehtiyaclarına uyğun olaraq öyrənməsinə, ünsiyyət qurmasına və özünü ifadə etməsinə imkan verən yollar inkişaf etdirmək üçün perspektivli və təsirli bir vasitəyə çevrilib.

Bu texnologiyalar sayəsində dərin dəyişikliklərə məruz qala biləcək sahələrdən biri eşitmə əlilliyidir ki, burada bir çox şagird məktəbdə ünsiyyət qurmaqda, məlumata çıxış əldə etməkdə və müəllimlər və həmyaşıdları ilə birbaşa qarşılıqlı əlaqədə çətinliklərlə üzləşir.

Bu fonda, təhsil kontekstində işarə dilini təhlil edə və anlaya bilən süni intellektlə işləyən köməkçi hazırlamaq ideyası əhəmiyyət kəsb edir. Belə bir köməkçi sadəcə əl hərəkətlərini tanımayacaq və onları yazılı və ya danışıq sözlərinə çevirməyəcək. Əksinə, üz ifadələrini, bədən hərəkətlərini, işarələrin ardıcıllığını və anlayışlar arasındakı əlaqələri nəzərə alaraq sinif vəziyyətində işarə ilə çatdırılan mənanı anlamağa çalışacaq. Bu, hərəkəti görən texnologiyadan mesajı anlamağa kömək edən texnologiyaya keçmək cəhdini təmsil edir.

Niyə işarə dilini başa düşən ağıllı köməkçiyə ehtiyacımız var?

İşarə dili öz dil sistemlərinə, qaydalarına və mədəni xüsusiyyətlərinə malik təbii bir dildir. Bu, sadəcə danışıq sözlərinə uyğun hərəkətlər toplusu deyil. Tək bir hərəkət kontekstdən asılı olaraq fərqli mənalar daşıya bilər, üz ifadələri və baş və bədən hərəkətləri isə qrammatik və emosional mənaların çatdırılmasında mühüm rol oynayır.

Təhsil müəssisələrində kar şagirdlər müəllim işarət dilində səriştəli olmadıqda və ya təlim materialları onların dil ehtiyaclarını ödəməyən formatlarda təqdim edildikdə çətinliklərlə üzləşə bilərlər. Bu boşluq sinifdə iştirakı məhdudlaşdıra, məlumata çıxışı gecikdirə və ya şagirdləri müxtəlif vəziyyətlərdə insan vasitəçisindən asılı vəziyyətə sala bilər.

Lakin problem kar şagirdlərdə və ya işarət dilinin özündə deyil, bəzi təhsil mühitlərinin dil müxtəlifliyini və müxtəlif ünsiyyət formalarını təmin edə bilməməsindədir.

Məhz burada ağıllı köməkçi ünsiyyət maneələrini azaltmağa və işarət dili tərcüməçisini əvəz etmədən şagirdlər və müəllimlər arasında qarşılıqlı əlaqə üçün daha böyük imkanlar yaratmağa kömək edə biləcək dəstəkləyici bir vasitə kimi vacib hala gəlir.
Təklif olunan süni intellekt köməkçisi necə işləyəcək?
Bu ideya kompüter kamerası və ya planşet vasitəsilə işarələri qəbul edə bilən, sonra kompüter görmə, dərin öyrənmə və təbii dil emalı vasitəsilə vizual məlumatları təhlil edə bilən ağıllı bir sistemin hazırlanmasını əhatə edir. Sistem bir-biri ilə əlaqəli bir neçə mərhələdən keçə bilər:

İşarələri və hərəkətləri tanımaq: Sistem əllərin və barmaqların hərəkətlərini, istiqamətlərini və mövqelərini təhlil edir.

Üz ifadələrini və bədən hərəkətlərini təhlil etmək: Anlama yalnız əllərlə məhdudlaşmayacaq, çünki üz ifadələri, baş hərəkətləri və bədən duruşu cümlənin növünü və ya mənasını, eləcə də onun bəzi dil elementlərini müəyyən etməyə kömək edə bilər.

Təhsil kontekstini anlamaq: Sistem işarə dilini kontekstdə şərh etmək üçün dərs mövzusundan, lüğətdən və təhsil vəziyyətindən istifadə edir. Məsələn, elm dərsində istifadə edilən işarə fərqli mənaya malik ola bilər və ya ərəb və ya riyaziyyat dərsində istifadə edilən oxşar işarədən fərqli tərcümə tələb edə bilər.

İşarə dilini başa düşən köməkçinin hazırlanmasında çətinliklər

Ümidverici potensialına baxmayaraq, dəqiq və etibarlı bir sistem hazırlamaq əhəmiyyətli elmi və təhsil problemləri yaradır. Bunlara kar insanların istifadə etdiyi vahid universal dil olmadığı üçün işarə dillərinin müxtəlifliyi, eləcə də sadəcə hərəkətləri əzbərləmək əvəzinə konteksti anlamaq ehtiyacı daxildir. Sistem fərdi işarəni uğurla tanıya bilər, lakin hərəkətin sürəti dəyişdikdə səhv edə bilər.

Reportyor.az 


KARUSEL / CƏMİYYƏT