Məlumdur ki, Altsheymer xəstəliyi yaddaş və təfəkkür qabiliyyətinin tədricən zəifləməsinə səbəb olur. Beyin qan damarlarının zədələnməsi – xüsusilə APOE4 gen daşıyıcılarında – uzun müddətdir məlum olsa da, bunun mexanizmləri sirr olaraq qalırdı və tarixən bu hal xəstəliyin irəliləməsinin fəal səbəbi kimi deyil, daha çox ikinci dərəcəli nəticəsi kimi qiymətləndirilirdi.


Birinci tədqiqat ("Cell" jurnalından): APOE4 dəstəkləyici hüceyrələri çapıq əmələ gətirən hüceyrələrə çevirir

Tədqiqatçılar insan beyninin qan damarlarının tək hüceyrəli transkriptomik atlasını – yəni qan damarlarını formalaşdıran və dəstəkləyən hüceyrələrdəki gen aktivliyinin ətraflı xəritəsini – tərtib etdilər. Onlar aşkar etdilər ki, APOE4 mikrodamarları sabitləşdirən və qan-beyin səddini qoruyan perisitləri miofibroblastlara bənzər, çapıq əmələ gətirən hüceyrələrə çevirir. Bu çevrilmə damar fibrozunu və damar ətrafında amiloid toplanmasını sürətləndirir, nəticədə qan axını pozula və neyrodegenerasiya (sinir hüceyrələrinin məhvi) daha da ağırlaşa bilər.

Tədqiqatın həmmüəllifi Joel Blanchard bildirib ki, "Damar zədələnməsi Altsheymer xəstəliyinin gecikmiş nəticəsi deyil, APOE4 tərəfindən törədilən və geri çevrilə bilən fəal bioloji prosesdir". O əlavə edib ki, əldə edilən nəticələr "yeni terapevtik hədəfləri üzə çıxarır".

İkinci tədqiqat ("Cell Stem Cell" jurnalından): Xolesterol zülalların təmizlənməsi prosesini pozur

Tədqiqat qrupu beynin bütün əsas hüceyrə növlərini özündə birləşdirən və induksiya olunmuş pluripotent kök hüceyrələrdən əldə edilən "miBrains" adlı 3D insan beyin toxumasından istifadə edib. Onlar sübut ediblər ki, APOE4 astrositlərdə xolesterolun toplanmasına səbəb olur; bu isə lizosomların tullantı təmizləmə sistemini (hüceyrənin tullantıların utilizasiyası mərkəzi rolunu oynayan kiçik orqanoid) pozur və onların "alfa-sinuklein" (beyində təbii olaraq mövcud olan zülal) maddəsini parçalamaq qabiliyyətini azaldır. Nəticədə, həmin zülal aqreqasiyaya uğrayaraq neyronlara yayılır və toksik çöküntülər əmələ gətirir.

Reportyot.az



SAĞLAMLIQ