Bədən quruluşu və qidalanma ilə bağlı psixoloji və davranış pozuntuları həm fiziki, həm də psixi sağlamlığa təsir edən mürəkkəb sağlamlıq problemləridir. Bu pozuntuların ən geniş yayılmış və ciddi növlərindən biri anoreksiya nervozadır; bu vəziyyət sağalmanı təmin etmək və uzunmüddətli fəsadların qarşısını almaq üçün diqqətli yanaşma və ixtisaslaşmış tibbi yardım tələb edir.

Aşağıdakı hesabat Böyük Britaniyanın Milli Səhiyyə Xidmətinin (NHS) məlumatlarına əsaslanaraq, anoreksiya nervozanın səbəbləri, davranış və fiziki əlamətləri, həmçinin onun idarə olunması və müalicəsi üsulları haqqında əhatəli, lakin sadələşdirilmiş icmalı təqdim edir.

Anoreksiya Nervoza Nədir?
Anoreksiya nervoza qidalanma pozuntusu və ciddi psixi sağlamlıq problemidir; bu zaman insanlar qida qəbulunu məhdudlaşdırmaq, həddindən artıq idman etmək, işlədici vasitələrdən istifadə etmək və ya qəsdən qusmaq kimi müxtəlif üsullarla bədən çəkisini mümkün qədər aşağı səviyyədə saxlamağa çalışırlar. Bu davranışlar qidalanma çatışmazlığına və ciddi sağlamlıq fəsadlarına səbəb ola bilər.

Bu pozuntudan əziyyət çəkən insanlar çox vaxt öz bədənlərini təhrif olunmuş şəkildə qəbul edirlər və çəkiləri sağlam norma həddindən aşağı olsa belə, artıq çəkiyə sahib olduqlarına inana bilərlər.

Anoreksiya nervoza istənilən yaşda olan kişi və qadınlara təsir edə bilər, lakin gənc qadınlar arasında daha çox rast gəlinir və tez-tez yeniyetməlik dövründə başlayır.

Anoreksiya Nervozanın Əlamətləri
Anoreksiya nervozanın əlamətləri müxtəlifdir və aşağıdakı davranış və fiziki göstəriciləri əhatə edə bilər:

1. Uşaq və yeniyetmələrdə yaşa və inkişaf mərhələsinə uyğun gözlənilən səviyyədən aşağı çəki və boy göstəriciləri.

2. Böyüklərdə əhəmiyyətli dərəcədə aşağı bədən kütləsi indeksi (BKİ).

3. Yeməkləri buraxmaq və ya çox az miqdarda qida qəbul etmək.

4. Daim qida haqqında düşünmək və qida seçimində həddindən artıq ehtiyatlı olmaq (məsələn, çəki artımı qorxusu ilə müəyyən qidalardan imtina etmək).

5. Bədən quruluşunun təhrif olunmuş qavranılması və sağlam çəki həddindən aşağı olmasına baxmayaraq, artıq çəkiyə sahib olduğuna inanmaq.

6. Hormonal problemlər, məsələn, menopauza dövrünə çatmamış qadınlarda menstruasiyanın kəsilməsi və ya gənc qızlarda menstruasiyanın başlamaması.

7. Başgicəllənmə, halsızlıq, saç tökülməsi və dərinin quruması kimi fiziki problemlər.

8. Orqanizmi təmizləməyə yönəlmiş davranışlar; bəzi insanlar qəsdən qusur və ya həddindən artıq idman edirlər. 9. İştahı yatırmaq və aclıq hissini azaltmaq üçün dərmanlardan istifadə etmək, yaxud qəbul edilən qidadan çəki artımının qarşısını almaq məqsədilə işlədici və sidikqovucu vasitələrə müraciət etmək.

Anoreksiya nervozanın səbəbləri və risk faktorları
Anoreksiya nervozanın yeganə və konkret bir səbəbi yoxdur. Bununla belə, bir sıra amillər bu pozuntunun inkişaf riskini artıra bilər, o cümlədən:

1. Ailədə və ya şəxsi keçmişdə qidalanma pozuntuları, depressiya, yaxud alkoqol və narkotik asılılığı hallarının olması.

2. Qidalanma vərdişləri, bədən quruluşu və ya çəki ilə bağlı əvvəllər edilmiş tənqidlər və ya iradlar.

3. Xüsusilə sosial və ya peşəkar təzyiq altında (məsələn, balet rəqqasları, atlılar, modellər və idmançılar arasında) arıqlığa və fiziki formaya həddindən artıq diqqət yetirmək.

4. Həyəcan (təşviş), aşağı özünəinam və ya mükəmməllikçiliyə meylli, obsessiv xarakterə sahib olmaq.

5. Münasibətlərdə əvvəllər yaşanmış emosional çətinliklər.

Anoreksiya nervozanın riskləri
Uzunmüddətli anoreksiya nervoza və qida çatışmazlığı ciddi sağlamlıq fəsadlarına səbəb ola bilər, o cümlədən:

1. Davamlı yorğunluq və halsızlıq, osteoporoz, həmçinin uşaq və yeniyetmələrdə fiziki inkişafın ləngiməsi.

2. Reproduktiv sağlamlıq problemləri və cinsi istəyin azalması.

3. Qan dövranı problemləri, ürək ritminin pozulması və aşağı qan təzyiqi.

4. Ürək qapağı problemləri; ağır hallarda bu, ürək çatışmazlığına səbəb ola bilər.

5. Maye toplanması nəticəsində (ödem kimi tanınır) topuqların, ayaq pəncələrinin və ayaqların şişməsi.

6. Diqqəti cəmləmə və yaddaşla bağlı çətinliklər, nadir hallarda isə qıcolmalar.

7. Böyrək və həzm sistemi problemləri.

8. Zəifləmiş immun sistemi və anemiya.

Ağır hallarda, qida çatışmazlığı ilə əlaqəli fiziki fəsadlar səbəbindən anoreksiya nervoza həyat üçün təhlükə yarada bilər. O, həmçinin artan intihar riski ilə əlaqəlidir.

Anoreksiya nervozanın müalicəsi
Anoreksiya nervozadan sağalma vaxt tələb edə bilər və müalicə müddəti insandan insana dəyişir. Müalicə planı hər bir şəxsin ehtiyaclarına uyğun olaraq müəyyən edilir və eyni zamanda depressiya və ya həyəcan kimi müşayiətedici psixi sağlamlıq problemlərinin həlli üçün lazımi dəstək təmin olunur.
Müalicə üsullarına aşağıdakılar daxil ola bilər:

1. Koqnitiv-davranış terapiyası (KDT).

2. Böyüklər üçün Maudsley Anoreksiya Müalicəsi (MANTRA). 3. İxtisaslaşmış dəstəkləyici klinik idarəetmə.

4. Uşaqlar və yeniyetmələr üçün ailəyə əsaslanan müalicə – bu yaş qrupları üçün əsas müalicə üsullarından biri hesab olunur.

5. Fərdin vəziyyətindən və ehtiyaclarından asılı olaraq, koqnitiv-davranış terapiyası və ya yeniyetmələrə yönəlmiş psixoterapiya.

6. Müalicə həmçinin şəxsin sağlamlıq vəziyyətini qiymətləndirmək və qidalanma çatışmazlığı ilə əlaqəli fəsadları aradan qaldırmaq məqsədilə müntəzəm tibbi və qidalanma baxımından monitorinqi tələb edə bilər.


Reportyor.az 



SAĞLAMLIQ / KARUSEL