Münaqişə və təqiblər səbəbindən dünya miqyasında didərgin düşən insanların sayı 2025-ci ildə on il ərzində ilk dəfə azalıb, lakin uzunmüddətli didərginliklə üzləşən qaçqınların sayı qəbuledilməz dərəcədə yüksək olaraq qalır.

BMT QAK-ın məlumatına görə, ötən il 5,4 milyon insan evlərini tərk edib və bununla da dünya üzrə qaçqınların və ya qaçqın vəziyyətində olan insanların ümumi sayı 41,6 milyona çatıb, o cümlədən 6 milyon Fələstin qaçqını.

Eyni zamanda, agentliyin məlumatına görə, təxminən 14,7 milyon qaçqın və məcburi köçkün evə qayıdıb ki, bu da əvvəlki illə müqayisədə 50 faiz artım və 1965-ci ildən bəri qeydə alınan ikinci ən yüksək göstəricidir.

Ən çox geri dönüş altı ölkəyə olub: Konqo Demokratik Respublikası, Sudan, Suriya, Əfqanıstan, Ukrayna və Myanma.

Lakin, BMT QAK-ın məlumatına görə, bir çoxları əsas xidmətlərə məhdud çıxış, geniş yayılmış infrastruktur ziyanı və davam edən təhlükəsizliksizliklə xarakterizə olunan çətin şəraitə qayıdıblar ki, bu da onların qayıdışının dayanıqlılığı və təhlükəsizliyi ilə bağlı narahatlıqlar yaradır. BMT QAK-ın müəyyən etdiyinə görə, 2025-ci ildə təxminən 2,9 milyon əfqan geri qayıdıb, o cümlədən 1,9 milyon qaçqın - əvvəlki ildən beş dəfə çox - əsasən qonşu İran və Pakistandakı daha sərt siyasətlər səbəbindən. Bir çoxları isə getməkdən başqa çarələrinin olmadığını bildiriblər.

Hesabatda deyilir ki, bu kəskin artım qlobal əfqan qaçqın əhalisini 2024-cü ildəki 5,8 milyondan 2025-ci ildə 3,7 milyona endirib. On ildən çoxdur ki, dünyanın ən böyük didərginlik böhranlarından biri olan Suriya, 2024-cü ilin dekabrında Bəşər Əsəd hökumətinin devrilməsindən sonra 2025-ci ildə təxminən 1,3 milyon insanın - əvvəlki ilə nisbətən təxminən üç dəfə - geri qayıtdığını gördü. Bu, qlobal Suriya qaçqın əhalisinin sayını 2025-ci ilin sonuna qədər 6 milyondan 4,9 milyona endirdi.

Hesabatda deyilir: "Lakin, bir çox geri dönənlər təhlükəsizliksizlik, geniş yayılmış dağıntılar, zəif iqtisadi şərait, məhdud xidmətlər və iş yerləri və ölkənin bəzi yerlərində davam edən ara-sıra zorakılıq da daxil olmaqla ciddi çətinliklərlə üzləşirlər". Hesabatda qeyd olunur ki, Yaxın Şərqdəki böhran artıq 2026-cı ildə qlobal didərginlik tendensiyalarını formalaşdırıb. Fevral ayının sonunda ABŞ-İsrail birgə hücumlarından bəri İranda təxminən 3,2 milyon insan müvəqqəti olaraq didərgin düşüb, İsrailin hücumları və təxliyə əmrləri səbəbindən isə 2 martda müharibənin başlamasından bəri Livanda təxminən bir milyon insan evlərindən məcburi köçkün düşüb. QAÇQINLARIN SAYININ YARIM AZALDILMASI

BMT QAK, xüsusilə də əksər qaçqınların qəbul edildiyi aşağı və orta gəlirli ölkələrdə iş yerlərinin yaradılması və təhsil imkanlarını dəstəkləməklə 2035-ci ilə qədər humanitar yardıma ehtiyacı olan qaçqınların və digər uzun müddətli köçkünlərin sayını yarıya endirməyi hədəflədiyini bildirir.

Qlobal miqyasda qaçqınların 70 faizi beş il və ya daha çox müddətdir ki, sürgün həyatı yaşayır, əksər hallarda Livan, İordaniya, Türkiyə və İran kimi ölkələrdə.

BMT QAK-ın Ali Komissarı Bərham Salih bildirib ki, "Sığınacaq və qorunma həyat qurtarır və müzakirə mövzusu deyil, lakin milyonlarla qaçqının həyatlarını yenidən qurmaq üçün real perspektivlər olmadan illərlə və ya onilliklər ərzində tələyə düşdüyü bir gələcəyi qəbul edə bilmərik".

Təşəbbüsün bir hissəsi könüllü qayıdışların təşviq edilməsini, eləcə də qaçqınların qəbul edən ölkələrdə təhsil və iş imkanlarına çıxış imkanlarının yaradılmasını əhatə edir ki, onlar özlərini maliyyə cəhətdən təmin edə bilsinlər və yardımdan daha az asılı olsunlar.


Reportyor.az 



KARUSEL / DÜNYA