Sidney Universitetinin alimləri ilk dəfə olaraq Qırmızı Planetin torpağını ətraflı şəkildə təsnif edərək, onu 2000 növə ayırdılar və bu növlərin coğrafi paylanmasını əks etdirən xəritə tərtib etdilər.

Aparılan təhlil göstərdi ki, potensial bitkilərin yetişdirilməsi üçün ən yaxşı ilkin xüsusiyyətlərə malik torpaq örtüyü Mars səthinin cəmi 0,14%-ni təşkil edir. Bu hərtərəfli modelləşdirmənin nəticələri, gələcəkdə insanların məskunlaşacağı bazaların və kənd təsərrüfatı komplekslərinin yerləşdirilməsi üçün prioritet ərazilərin müəyyən edilməsinə kömək edəcək.

Tədqiqat "CATENA" jurnalında dərc olunub.

Yeni təsnifat aspirant Daniel İrvinq və professor Aleks Makbratni tərəfindən hazırlanıb. Onlar Mars torpağı növlərini, qədim yunan müharibə tanrısı Aresin şərəfinə "Aretlər" (Arets) adlandırmağı təklif ediblər. Əvvəllər astronomlar geologiya, minerallar və element tərkibi üzrə ayrı-ayrı xəritələr hazırlamışdılar. Lakin yeni tədqiqatda ilk dəfə olaraq orbital peyk məlumatları ilə təxminən 800 milyon nöqtəni əhatə edən kompüter modelləşdirmə alqoritmləri birləşdirilib və nəticədə planet səthinin 92%-ni əhatə edən vahid bir sistem yaradılıb.

Torpaqlar tekstura, mineral tərkib, turşuluq, qat qalınlığı, həmçinin gil və çınqıl tərkibinə görə qruplara bölünüb. Sistemin praktiki tətbiq imkanlarını yoxlamaq üçün tədqiqatçılar hər bir torpaq növünü bitki köklərinin inkişafı üçün kritik hesab edilən beş xüsusiyyətə əsasən qiymətləndiriblər.

Ən yüksək göstəriciyə malik torpaq növü "Nohibaret" (Nohibareth) olub; bu növ sıfırdan birə qədər olan şkalada 0,93 bal toplayıb. Hesablamalara görə, onun pH səviyyəsi 6,8-ə (demək olar ki, neytral) bərabərdir, tərkibi 72% gil hissəciklərindən ibarətdir və demək olar ki, qum və ya çınqıl yoxdur. Bu quruluş ona hər bir metr dərinlikdə təxminən 202 millimetr su saxlamağa imkan verir. "Nohibaret"in ən geniş yayıldığı ərazilər Tarsis vulkanik yüksəkliklərinin orta enliklərində, eləcə də Ərəbistan və Elisium düzənliklərində aşkar edilib.

Bununla belə, rütubəti saxlama qabiliyyətinin zəif olması Mars reqolitinin (torpağının) ən böyük çatışmazlığı kimi üzə çıxıb; tədqiq edilən torpaq növlərinin 73%-də bu göstəricinin çox aşağı olduğu müəyyən edilib. Mars torpaqlarının böyük əksəriyyəti bitki kökləri üçün zəruri olan qiymətli suyu saxlaya bilmir. Tədqiqatın müəllifləri vurğulayırlar ki, tapıntılar məhsulların Marsda açıq havada yetişdirilə biləcəyi anlamına gəlmir. Gələcək Mars fermalarında möhürlənmiş qurğular, vacib qida maddələrinin əlavə edilməsi və torpaqdan zəhərli perxloratların tamamilə təmizlənməsi tələb olunacaq. Bundan əlavə, Mars torpağında üzvi maddələr yoxdur.

Buna baxmayaraq, bu kəşf alimlərə Çilinin Atakama səhrası və Avstraliyanın Pilbara bölgəsi kimi üzvi maddələrin çatışmazlığından əziyyət çəkən ekstremal ekosistemləri öyrənməyə kömək etməklə Yer kürəsinə də fayda verə bilər. Alimlərin növbəti addımı müəyyən edilmiş qarışıqları laboratoriyada yenidən yaratmaq və süni Mars torpağında məhsul yetişdirmək üzrə faktiki təcrübələr aparmaq olacaq.

Reportyor.az 



KARUSEL / CƏMİYYƏT