Beyin oyunları, krossvordlar və Sudoku kimi riyazi tapmacalar tez-tez yaddaşı gücləndirmək vasitəsi kimi təqdim olunur. Lakin nevroloqlar xəbərdarlıq edirlər ki, bu ümumi məşqlər "beyin dumanı"nın (və ya zehni bulanıqlığın) kökündə duran səbəbi aradan qaldırmaya bilər.

Bu xüsusda, Kaliforniya Universitetinin nevrologiya professoru Dr. Rhonda Voskuhl ABŞ-ın "Fox News" telekanalına bildirib ki, zehni məşqlər yalnız insanın çətinlik çəkdiyi konkret koqnitiv funksiyanı hədəf aldıqda faydalı olur.

"Siz sadəcə təsadüfi koqnitiv məşqlər edə bilməzsiniz; onlar konkret bir problemə uyğunlaşdırılmalıdır", - deyə o əlavə edib.

O izah edib ki, sözləri xatırlama qabiliyyətini zəiflədə bilən "beyin dumanı" zamanı dilə əsaslanan məşqlərə ehtiyac duyulur. "Riyazi məsələləri həll etmək kömək etməyəcək. Sizə sözləri yaddaşdan geri çağırmağa kömək edən məşqlər lazımdır", - deyə o qeyd edib.

Voskuhlun sözlərinə görə, "beyin dumanı" – xüsusilə də orta yaş dövründə, perimenopauza və menopauza zamanı hormonal dəyişikliklərlə əlaqəli olduqda – beynin çox konkret sahələrinə təsir göstərir.

Mütəxəssislər izah edirlər ki, estrogen səviyyəsi aşağı düşdükdə, ümumi intellektual qabiliyyətlər və məntiqi mühakimə yürütmə bacarığı əsasən dəyişməz qalır. Lakin beyin iki əsas sahədə təsirlənir: adları və sözləri xatırlamaqla bağlı olan verbal yaddaş və informasiyanın emal sürəti, yəni təzyiq altında tez düşünə bilmək bacarığı.

Nəticə etibarilə, Sudoku və əsasən məntiqə və riyazi bacarıqlara yönəlmiş digər rəqəm tapmacaları sözləri xatırlamaqla bağlı çətinliklərin aradan qaldırılmasına kömək etməyə bilər.

Voskuhl vurğulayıb ki, söhbət beynin ümumi fəaliyyət pozuntusundan və ya geniş yayılmış beyin atrofiyasından (toxuma itkisindən) getmir. Bununla belə, MRT müayinələri və elmi tədqiqatların nəticələri beynin yaddaşdan məsul olan hissəsi – hipokampda atrofiya olduğunu göstərir. Onun strukturunda və ya hüceyrələri arasındakı funksional əlaqələrdə dəyişikliklər baş verə bilər.

Sözləri xatırlama qabiliyyətini yaxşılaşdırmaq üçün sadə məşqlər

Voskuhl hesab edir ki, effektiv məşq prosesi məlumatı sadəcə vaxt məhdudiyyəti olmadan xatırlamağa deyil, sözləri tez bir zamanda yaddaşdan geri çağırmağa yönəlməlidir.

"Burada əsas məsələ informasiyanın emal sürətidir; buna görə də sizə elə bir məşq lazımdır ki, sizi vaxtla yarışmağa və tapşırığı tez yerinə yetirməyə sövq etsin", - deyə o bildirib. Bu bacarıqları hədəf alan məşqlərə aşağıdakılar daxildir:
60 saniyəlik söz tapşırığı:
Bir dəqiqəlik taymer təyin edin və heyvanlar və ya qidalar kimi müəyyən bir kateqoriyaya aid mümkün qədər çox sözü adlandırmağa çalışın.

Sürətli oxu və ümumiləşdirmə:
Qısa bir məqaləni tez oxuyun, sonra dərhal iki və ya üç cümlə ilə ucadan xülasə edin.

Sürətli xatırlama təcrübəsi:
Obyektlərin və ya insanların şəkillərini əks etdirən kartlardan istifadə edin və düşünmək üçün çox fasilə vermədən mümkün qədər tez adlandırmağa çalışın.

Bu məşqlər, insanın yaşadığı xüsusi çətinliyi hədəf almayan beyin oyunlarına etibar etmək əvəzinə, söz axtarışını daha sürətli cavablarla birləşdirməyi hədəfləyir.

Buna baxmayaraq, bu məşqlərin beyin dumanının bütün səbəblərini müalicə etdiyi sübut olunmayıb. Bundan əlavə, müəyyən bir oyunda performansın yaxşılaşması mütləq yaddaşın gündəlik həyatda yaxşılaşdığı anlamına gəlmir. Yaddaş çətinlikləri yeni, davamlı və ya pisləşirsə, səbəbini müəyyən etmək üçün həkimə müraciət etmək vacibdir.

Reportyor.az 




KARUSEL / CƏMİYYƏT