Qısa yoxlama: Yemək yedikdən dərhal sonra uzanmaq zərərlidirmi?

Doyumlu bir yeməkdən (məsələn, "nasi lemak" - qızardılmış düyü kimi ağır bir xörək və ya gec saatlarda yeyilən yemək) sonra divanda uzanıb dincəlməyin yerini heç nə verə bilməz.
Buna baxmayaraq, bir çoxumuz uşaqlıqdan "yemək yeyən kimi uzanmaq olmaz" sözlərini eşidərək böyümüşük.
Bəs, yemək yedikdən dərhal sonra uzanmaq həqiqətən zərərlidirmi?
Bəli, yeməkdən dərhal sonra uzanmaq turşu reflü (mədə turşusunun geri qayıtması) və qıcqırma riskini artıra bilər. Bununla belə, sağlam insanlarda ara-sıra yeməkdən sonra uzanmaq adətən ciddi və ya uzunmüddətli zərərə səbəb olmur.
Məsələnin kökündə cazibə qüvvəsi dayanır.
İnsan dik vəziyyətdə olanda cazibə qüvvəsi qidanın və mədə turşusunun öz yerində – mədədə qalmasına kömək edir.
İnsan uzandıqda isə mədə turşusunun geriyə, yəni qida borusuna (boğazı mədə ilə birləşdirən boru) doğru axması asanlaşır.
Məhz bu geri axın döş qəfəsində "qıcqırma" kimi hiss olunan yanma hissinə səbəb olur.
Əgər bu hal tez-tez təkrarlanırsa, bu, qastroezofageal reflü xəstəliyinin (QERX) əlaməti ola bilər.
İrlandiyanın Səhiyyə Xidməti (HSE) qeyd edir ki, reflü simptomları adətən yemək yedikdən, uzandıqdan və ya əyildikdən sonra daha da şiddətlənir.
Osaka Şəhər Universitetindən Dr. Yasuhiro Fucivaranın rəhbərliyi ilə yapon tədqiqatçılar tərəfindən aparılan və 2005-ci ildə "American Journal of Gastroenterology" jurnalında dərc olunan bir araşdırmada, insanların şam yeməyi ilə yatma vaxtı arasında nə qədər gözlədikləri təhlil edilib.
Məlum olub ki, yemək yedikdən sonra üç saat ərzində yatağa girənlərdə QERX-ə tutulma ehtimalı, dörd saat və ya daha çox gözləyənlərə nisbətən 7,45 dəfə yüksəkdir.
Tədqiqatçılar qeyd ediblər ki, QERX-i olan xəstələrə adətən yatmazdan əvvəlki üç saat ərzində yemək yeməmələri tövsiyə olunsa da, o dövrdə bu tövsiyəni dəstəkləyən klinik sübutlar kifayət qədər deyildi.
O vaxtdan bəri səhiyyə qurumları bu "üç saat qaydası"nı öz tövsiyələrinin əsas hissəsinə çeviriblər.
ABŞ-ın Diabet, Həzm və Böyrək Xəstəlikləri üzrə Milli İnstitutu, reflüdən əziyyət çəkən böyüklərə yeməkdən sonra üç saat ərzində uzanmamağı məsləhət görür.
İrlandiya Səhiyyə Xidməti (HSE) isə daha da irəli gedərək, insanların yatmazdan əvvəl üç-dörd saat ərzində heç bir qida qəbul etməmələrini tövsiyə edir. Daha yaxın bir nümunəyə nəzər salsaq, "ParkCity" Tibb Mərkəzinin qastroenteroloq və hepatoloqu Dr. Saravana Kumar 2023-cü ildə "The Star" qəzetinə bildirib ki, insanlar yatmazdan əvvəl qidanın həzm olunması üçün ən azı dörd saat vaxt ayırmalıdırlar.
O, həmçinin növbəli iş rejimində çalışan və ağır yemək yedikdən dərhal sonra yatağa uzanan insanlara diqqət çəkib; həkim bu vərdişin çəki artımı və reflükslə əlaqəli olduğunu qeyd edib.
Əgər mütləq uzanmalısınızsa, hansı tərəfinizə uzandığınızın fərqi ola bilər.
"American Journal of Gastroenterology" jurnalında 2022-ci ildə dərc olunmuş bir tədqiqatda, Niderlandın Amsterdam şəhərində reflüks müayinəsindən keçən 57 xəstənin yatarkən tutduğu bədən vəziyyətləri izlənilib.
Müəyyən edilib ki, kürək üstə və ya sağ böyrü üstə yatmaqla müqayisədə, sol böyrü üstə yatmaq mədə turşusunun təsirini əhəmiyyətli dərəcədə azaldır və turşunun qida borusundan daha tez təmizlənməsinə kömək edir.
Tədqiqat müəlliflərindən biri, araşdırmada istifadə olunan və yatarkən bədən vəziyyətini tənzimləməyə xidmət edən cihazları təmin edən şirkətlə maliyyə əlaqələrinin olduğunu bildirib.
Gecələr mədə yanmasından əziyyət çəkənlər üçün HSE (İrlandiya Səhiyyə Xidməti) çarpayının baş tərəfini taxta, kərpic və ya kitablar vasitəsilə təxminən 10–20 sm qaldırmağı tövsiyə edir.
Qurum, sadəcə olaraq üst-üstə çoxlu yastıq qoymaqdan çəkinməyi məsləhət görür; çünki bu, qarın nahiyəsinə təzyiq göstərərək simptomları daha da ağırlaşdıra bilər.
Dr. Saravana da simptomları azaltmaq üçün çarpayının baş tərəfini 30 dərəcə qaldırmağı təklif edib.
Əlbəttə, yeməkdən sonra uzanan hər kəsdə mədə yanması baş vermir; nahardan sonra ara-sıra edilən qısa yuxunun da ciddi bir ziyanı olması ehtimalı azdır.
Lakin gec saatlarda yeyilən yemək sizi tez-tez narahat edirsə, yatmazdan əvvəl bir müddət dik vəziyyətdə qalmaq faydalı ola bilər.
Reportyor.az
SAĞLAMLIQ / KARUSEL
Tarix: Bu gün, 11:06


























