Mərakeş bu gün cənub bölgəsinin 1979-cu ildə Mərakeş hakimiyyətinə qayıtmasını qeyd edən Ued Əd-Dəhabın bərpasının 47-ci ildönümünü qeyd edir.

Ued Əd-Dəhabın Bərpa Edilməsinin İldönümü, Mavritaniyanın ərazidən çıxmasından sonra Mərakeşin Qərbi Saharanın cənub hissəsini bərpa etdiyi 14 avqust 1979-cu ili xatırladır.

Yerli media xəbər verir ki,  bu hadisə hər il Mərakeşin milli anım tədbirlərinin bir hissəsi kimi qeyd olunur və ölkənin ərazi bütövlüyünü möhkəmləndirmək səyləri ilə sıx bağlıdır.

İspan hakimiyyətindən Ued Əd-Dəhabın bərpasına qədər
Qərbi Sahara 1975-ci ilə qədər İspaniyanın müstəmləkə hakimiyyəti altında qaldı. İspaniyanın geri çəkilməsindən sonra Mərakeş və Mavritaniya ərazinin idarə olunması ilə bağlı Madridlə razılığa gəldilər. Mərakeş onun şimal hissəsini, Mavritaniya isə Ued Əd-Dəhab və Daxlanı da əhatə edən cənub ərazisini idarə etdi.

Separatçı Polisario Cəbhəsi Mərakeşin ərazidə mövcudluğuna qarşı çıxdı və silahlı bir kampaniya başlatdı ki, bu da bölgədə illərlə davam edən münaqişəyə səbəb oldu.

Mavritaniya daha sonra münaqişədən çıxdı. 5 avqust 1979-cu ildə Polisario Cəbhəsi ilə Əlcəzair Sazişini imzaladı və Qərbi Saharanın cənub hissəsinə olan iddialarından imtina etdi. Mərakeş sonradan Ued Əd-Dəhabı geri aldı.

14 avqust 1979-cu ildə Ued Əd-Dəhabdan olan nümayəndələr və qəbilə liderləri Rabata getdilər və orada mərhum Kral II Həsənə sədaqət andı içdilər. Mərasim onların Alauit Taxtına sədaqətlərini və Mərakeşlə eyniliklərini bir daha təsdiqlədi.

Nümayəndə heyətinə etdiyi müraciətdə II Həsən onları vətənləri adlandırdığı yerə qayıtmağa salamladı və bölgənin təhlükəsizliyini qoruyub saxlayacağına və onun inkişafını dəstəkləyəcəyinə söz verdi. Mərakeşdə bu mərasim o vaxtdan bəri Ued Əd-Dəhabın bərpasında və Şimali Afrika ölkəsinin ərazi bütövlüyünün möhkəmlənməsində həlledici an kimi qeyd olunur.

Mərakeşin ərazi bütövlüyündə mühüm mərhələ
Mərakeş üçün Ued Əd-Dəhabın bərpası, İspaniya müstəmləkə hakimiyyətinin sona çatmasından sonra ölkənin ərazi bütövlüyünü tamamlamaq səylərində mühüm bir addım oldu.

Yubiley Mərakeşin milli anım tədbirlərinin bir hissəsi kimi qeyd olunur və ölkənin Qərbi Saharanın öz milli ərazisinin ayrılmaz hissəsi olduğuna dair uzunmüddətli mövqeyini əks etdirir. Bu tarix həmçinin 1970-ci illərdən bəri həll olunmamış Sahara ətrafındakı daha geniş regional münaqişə ilə əlaqələndirilir.

Mərakeş o vaxtdan bəri regional mübahisənin ən real və etibarlı siyasi həlli kimi Muxtariyyət Planını irəli sürüb. Təklifə əsasən, Sahara geniş özünüidarəetmədən istifadə edərkən Mərakeş suverenliyi altında qalacaq.

Yubiley, Mərakeşin Qərbi Sahara münaqişəsi ilə bağlı mövqeyinin artan beynəlxalq dəstək qazanması ilə əlaqədardır. Hazırda 130-dan çox ölkə Mərakeşin Muxtariyyət Planını Mərakeş suverenliyi altında siyasi həll üçün ciddi, etibarlı və real əsas kimi dəstəkləyir.

Bu impuls xüsusilə böyük beynəlxalq güclər arasında nəzərə çarpır. ABŞ və Fransa Mərakeşin Muxtariyyət Planına güclü dəstək ifadə edib, İspaniya və Böyük Britaniya da təşəbbüsü Sahara probleminin həlli üçün ən real və etibarlı əsas kimi dəstəkləyiblər.

Son diplomatik inkişaflar Polisario Cəbhəsinin özünü Səhravi Ərəb Demokratik Respublikası (SADR) adlandırmasına dəstəyi də zəiflədib. Aprel ayında Mali qurumu tanımaqdan imtina edib və bir neçə digər ölkənin addımlarını izləyərək Mərakeşin Muxtariyyət Planını həll üçün yeganə ciddi və etibarlı əsas kimi təsdiqləyib.

Həmin ayın sonunda Honduras özünü SADR adlandıran dövləti tanımağı dayandırıb və Kolumbiya bunu edən ən son ölkə olub. Bu ayın əvvəlində Latın Amerikası ölkəsi bildirib ki, "Kolumbiyanın hazırda qeyri-daimi üzv olduğu Birləşmiş Millətlər Təşkilatı və Təhlükəsizlik Şurası da daxil olmaqla çoxtərəfli forumlarda siyasi və ya diplomatik əlaqələr, missiya mübadiləsi və ya SADR-a dəstək olmayacaq".

Bu inkişaflar Mərakeşin Səhra və ilk dəfə 2007-ci ildə təqdim edilən Muxtariyyət Planı ilə bağlı mövqeyinin beynəlxalq səviyyədə artmasına səbəb olub.

Genişlənən investisiya mərkəzi
Bərpadan təxminən beş onillik sonra Oued Ed-Dahab böyük iqtisadi və infrastruktur inkişafına məruz qalıb. Bölgənin əsas şəhəri olan Daxla turizm, balıqçılıq, kənd təsərrüfatı və bərpa olunan enerji üçün böyüyən bir mərkəzə çevrilib. Şəhər həmçinin beynəlxalq səviyyədə su idman növləri, xüsusən də kaytserfinqlə tanınır.

Mərakeş həmçinin cənub əyalətləri üçün daha geniş inkişaf strategiyasının bir hissəsi olaraq bölgədə əsas infrastruktur layihələri inkişaf etdirir.

Ən əhəmiyyətli layihələrdən biri Mərakeş və Afrika bazarları arasında ticarət və nəqliyyat əlaqələrini gücləndirmək üçün nəzərdə tutulmuş Daxla Atlantik Limanıdır.

Hökumət həmçinin regionda kənd təsərrüfatı, balıqçılıq, turizm və yaşıl enerjiyə investisiyaları təşviq edib.

Region xarici investorların və biznes liderlərinin artan marağına səbəb olub. İyul ayında ABŞ Konqresinin nümayəndə heyəti investisiya imkanlarını araşdırmaq və bərpa olunan enerji, kənd təsərrüfatı, turizm və balıqçılıq sahələrində əsas layihələr haqqında məlumat əldə etmək üçün Daxlaya səfər edib. Nümayəndə heyəti həmçinin Daxla Atlantik Limanının tikinti sahəsini də ziyarət edib.

ABŞ nümayəndə heyəti fevral ayında potensial əməkdaşlıq və investisiyaları, xüsusən də səhiyyə və turizm sahələrini müzakirə etmək üçün Daxlaya da səfər edib. 2025-ci ilin dekabr ayında İspaniyanın Kanar adalarından olan biznes nümayəndə heyəti balıqçılıq və digər sektorlarda investisiya və ticarət imkanlarını araşdırmaq üçün Daxlaya səfər edib.

Fransanın iqtisadi və institusional marağı da artıb. 2025-ci ildə Mərakeş-Fransa İqtisadi Forumu 300-dən çox biznes liderini Daxlaya gətirib, Fransa İnkişaf Agentliyi isə Mərakeşin cənub əyalətlərinə 150 milyon avro investisiya qoyuluşu planlarını açıqlayıb.

Reportyor.az 

KARUSEL / DÜNYA