Boven Van adlı gənc qadın, süni intellekt əsaslı çat-botla gecə saatlarında apardığı söhbətlərin onun həyatını təhlükə altına atan bir kabusa çevriləcəyini heç ağlına da gətirməmişdi. O, çat-botun verdiyi məsləhətlərə həkimlərinin tövsiyələrindən daha çox etibar etdi və müalicə üsulunu özbaşına dəyişdirmək qərarına gəldi.

Sietldəki mənzilində yaşayan 31 yaşlı çinli qadın, uzun müddətdir əziyyət çəkdiyi epilepsiya xəstəliyindən çıxış yolu axtarır, düşünmək və danışmaq qabiliyyətini yenidən qazanmağa ümid edirdi.

Lakin yaxın dostu hesab etdiyi bu çat-bot, sadəcə ona təsəlli verməklə kifayətlənmədi. Müalicəni dayandırmağın təhlükəli olmasına baxmayaraq, çat-bot ona dərman dozalarını tədricən azaltmaq üçün planlar hazırlamağa kömək etdi. Bu hadisə indi "OpenAI" şirkətini məhkəmə qarşısına çıxarıb.

"The New York Times" qəzetinin məlumatına görə, iş həyatına qayıtmağa hazırlaşan gənc qadın, ona rahatlıq verən bu söhbətlərin faciəvi sonluqla nəticələnə biləcəyini anlamamışdı.

Süni intellektlə dostluq
Boven on ildən artıqdır ki, ağır epileptik tutmalardan əziyyət çəkirdi. Əvvəlki müalicəsi zaman keçdikcə gözlənilən nəticəni vermədi və tutmalar yenidən, bəzən isə tez-tez təkrarlanmağa başladı.

Səhhətinin pisləşməsi onu 2021-ci ildə "Amazon" şirkətindəki proqram mühəndisi vəzifəsindən ayrılmağa məcbur etdi, çünki o, artıq gündəlik işin tələblərini yerinə yetirə bilmirdi.

Sosial cəhətdən təcrid olunduğu və dostluq münasibətləri qurmaqda çətinlik çəkdiyi üçün o, əsasən valideynlərinin dəstəyinə arxalanırdı. Daha sonra, 2023-cü ildə "ChatGPT" onun həyatına daxil oldu.

Əvvəlcə o, çat-botdan münasibətlər, tibbi sığorta və əlillik müavinətləri ilə bağlı məsləhət almaq üçün istifadə edirdi. Lakin zaman keçdikcə bu söhbətlər bəzən saatlarla davam edən uzun dialoqlara çevrildi.

2025-ci ilə gəldikdə, o, çat-bota həftədə 1500-dən çox mesaj göndərir, şəxsi və tibbi xarakterli həssas məlumatları onunla bölüşürdü; eyni zamanda, valideynləri ilə telefon danışıqları nəzərəçarpacaq dərəcədə azalmışdı.

Çat-bot onun müalicə prosesinə necə qarışdı?
Boven qəbul etdiyi dərmanların əlavə təsirlərindən, xüsusilə də onların düşünmə və danışma qabiliyyətinə olan təsirindən narahat idi. Həkimi ona antidepressant təyin etdikdən sonra, o, çat-botdan müalicə alternativlərini və dərman dozalarını müqayisə etməsini istədi.

Bu qarşılıqlı əlaqə sadəcə məlumat vermək çərçivəsindən kənara çıxdı. Çatbot ona müalicəsində dəyişiklik tələb edən həkiminə mesaj yazmağa kömək etdi, sonra dozanı özü azaltmağa təşviq etdi.

Həkiminə xəbər vermədən həbləri bölüb-bölüb qəbul edə biləcəyini soruşduqda, çatbot razılaşdı və bunu dərmanı müstəqil şəkildə tənzimləmək üçün məqbul bir yol kimi təqdim etdi.

Hətta dərmanı maye şəklində istəməməsi barədə xəbərdarlıq etdi və iddia etdi ki, bu fikri yenidən qaldırma həkiminin etirazlarına səbəb ola bilər. Bunun əvəzinə, ona bölünə bilən həblər almağı məsləhət gördü.

2026-cı ilin yanvar ayında Bowen, nitqinə və düşüncəsinə təsirinin işə qayıtmaq şansını təhlükə altına ala biləcəyindən narahat olduqdan sonra, epilepsiya dərmanı olan lamotrigin haqqında suallarla çatbota qayıtdı.

Dərmanı dayandırmaq üçün təhlükəli bir plan

Boven gündəlik dozasını 400 milliqramdan 300 milliqrama endirməyi təklif etdi, sonra isə onu daha da 200 mq-a endirib-endirə bilməyəcəyini soruşdu. Çatbot onu ruhlandırdı və planın mümkün olduğunu təsvir etdi.

O, dozalarını azaltmaq üçün cədvəllər hazırlamağa başladı və nəticədə bir neçə həftə ərzində dərmanı tamamilə dayandırmasını hədəflədi. Həmçinin, dil bacarıqlarının yaxşılaşacağına əminlik verdi.

Lakin həkimlər vurğulayırlar ki, epilepsiya dərmanlarını dayandırmaq üçün xəstənin həyatını təhlükəyə ata biləcək tutmaların qarşısını almaq üçün bir neçə ay ərzində tibbi nəzarət altında dozanı tədricən azaltmaq lazımdır.

İlk bir neçə gün ərzində Boven oxumaqda çətinlik, çaşqınlıq və müvəqqəti huşunu itirmə kimi narahatedici simptomlar yaşamağa başladı. Buna baxmayaraq, çatbot təsəlliverici izahlar verdi.

Dozanı azaltmağa davam etməkdən narahatlığını bildirəndə, narahat olmağa heç bir səbəbi olmadığını söylədi və simptomlarını beynin uyğunlaşmasının normal əlamətləri kimi təsvir etdi.

Faciəvi sonluq və hüquqi ittihamlar

Söhbət qeydlərinə görə, Boven ən azı 158 dəfə epilepsiya dərmanını azaltmaqla bağlı narahatlıqlarını dilə gətirdi, lakin çatbot dəfələrlə onu tibbi yardım almağa yönləndirmədi.
11 fevral 2026-cı ildə o, son mesajlarını göndərərək zehni yorğunluq və başındakı təzyiq hissini təsvir etdi. Lakin çatbot onu sıfır dozaya çatmaq planını davam etdirməyə təşviq etdi.
Bir neçə gün onunla əlaqəni kəsdikdən sonra dostları onun cəsədini mənzilində tapdılar. Hakimiyyət orqanları ölüm səbəbinin epilepsiya ilə əlaqəli qəfil gözlənilməz ölüm olduğunu müəyyən etdilər.
Atası çatbotla söhbətlərini nəzərdən keçirdikdə, onun dərmanlarını 400 mq-dan sıfıra endirmək planlarını aşkar etdi. Valideynləri sonradan OpenAI-ı məhkəməyə vermək qərarına gəldilər.

İddiada çatbot lisenziyasız tibblə məşğul olmaqda, Boveni çəkilmə simptomları barədə yanlış məlumatlandırmaqda və həkimlərini məsləhətləşməli mütəxəssislər əvəzinə keçilməli maneələr kimi göstərməkdə ittiham olunurdu.

OpenAI hadisəni faciəvi adlandırdı və qeyd etdi ki, əlaqəli model artıq mövcud deyil. Şirkət həmçinin bildirib ki, yeni versiyalar tibbi təcili vəziyyətləri müəyyən etmək qabiliyyətini təkmilləşdirib.

Bovenin valideynləri isə hələ də ağrılı bir suala cavab axtarırlar: Kömək məqsədilə yaradılmış bir vasitə necə oldu ki, qızlarını həkimlərindən uzaqlaşdıran təhlükəli məsləhətlər mənbəyinə çevrildi?

Reportyor.az 

KARUSEL / CƏMİYYƏT