Görmə qüsuru olan istedadlı bir insan, sadəcə görmə məhdudiyyətinə baxmayaraq istedada sahib olan biri deyil; o, kəşf edilməyə, inkişaf etdirilməyə, həmçinin böyüyüb püxtələşməsi üçün lazımi imkanların yaradılmasına layiq, müstəsna qabiliyyətlərə malik bir insandır.

Görmə qüsuru yaradıcılıq qabiliyyətinin olmaması demək deyil; görmə hissinin itirilməsi isə dünyanı dərk etmək, hətta onun dəyişməsinə töhfə vermək bacarığının itirilməsi mənasına gəlmir.

Məhz buna görə də, diqqəti insanın itirdiyi şeylərə deyil, sahib olduğu imkanlara və qabiliyyətlərə yönəltmək vacibdir. "O, nəyi edə bilmir?" sualından, "Əgər imkan yaradılsa, o, nələr yarada bilər?" kimi daha dərin bir suala keçid etmək lazımdır.

Görmə qüsurundan istedada doğru
İstedad – zehni qabiliyyətlərin, fərdi meyllərin və təcrübənin ətraf mühitlə qarşılıqlı əlaqədə olduğu mürəkkəb bir insan fenomenidir. Görmə qüsuru olan insanlarda istedad riyazi təfəkkür, dil, musiqi, yazılı və şifahi ifadə, problem həll etmə və texniki innovasiya kimi müxtəlif sahələrdə özünü göstərə bilər.

Bununla belə, görmə qüsuru olan insanlar arasında istedadı aşkar etmək çətinliklər yarada bilər. Xüsusilə də ona görə ki, bəzi ənənəvi qiymətləndirmə vasitələri təsvirlərə, formalara və vizual məlumatların emal sürətinə əsaslanır. Bu vasitələrdən heç bir uyğunlaşdırma aparılmadan istifadə edilməsi, həmin şəxsin real qabiliyyətləri barədə yanlış təsəvvür yarada bilər. Məsələn, görmə qüsuru olan bir şagird müstəsna abstrakt təfəkkür qabiliyyətinə malik ola bilər, lakin görə bilmədiyi təsvirlərə əsaslanan bir testdə bu qabiliyyətini nümayiş etdirə bilməz. O, problemlərin həllində yaradıcı yanaşma sərgiləyə bilər, lakin tapşırığın təqdim olunma tərzi ona cavabını lazımi şəkildə ifadə etməyə imkan verməyə bilər.

Burada xüsusi təhsilin üzərinə mühüm məsuliyyət düşür: görmə qüsurunun xüsusiyyətlərini nəzərə alan qiymətləndirmə metodları hazırlamaq və ölçülən zehni və ya yaradıcı qabiliyyətlə, qüsurun tapşırığın yerinə yetirilməsinə olan təsirini mümkün qədər bir-birindən ayırmaq.

İstedad yalnız insanın adi qaydada nələr edə bildiyi ilə deyil, yolundakı lazımsız maneələr aradan qaldırıldıqda nələrə nail ola biləcəyi ilə ölçülməlidir.

Görmə qüsuru olan insanlarda istedad necə təzahür edir?

Kor fərdlərdə istedad bir çox formada özünü göstərə bilər və heç bir tək xüsusiyyət bütün kor insanlara aid deyil, çünki hər bir insanın öz qabiliyyətləri, maraqları və meylləri var.

İntellektual və idrak istedadı: Bəzi kor şagirdlər şifahi düşüncə, təhlil, eşitmə yaddaşı və ya mücərrəd düşüncədə mükəmməllik göstərə bilərlər. Bu qabiliyyətlər, görmə itkisinin avtomatik olaraq bu qabiliyyətləri verdiyini düşünmədən, düşüncəni çətinləşdirən və nəticə çıxarmağı, şərh etməyi və problem həllini təşviq edən fəaliyyətlər vasitəsilə inkişaf etdirilə bilər.

Linqvistik və ədəbi istedad: İstedadlı kor insan, ekran oxuyucuları və elektron Brayl displeyləri kimi köməkçi texnologiyaların buna dəstək verməsi ilə fikir formalaşdırmaq, arqumentlər qurmaq və şeir, hekayə və esse yazmaq üçün heyrətamiz bir qabiliyyətə malik ola bilər.

Musiqi və bədii istedad: İstedad musiqi bəstəkarlığında, ifasında, bədii qiymətləndirmədə və vokal yaradıcılığında özünü göstərə bilər. Lakin, musiqi istedadı görmə pozğunluğunun qaçılmaz nəticəsi deyil; digər istedadlar kimi kəşf, təlim və təcrübə tələb edir.

Elmi və texniki istedad: Kor insan, uyğun rəqəmsal alətlərə və əlçatan təhsil materiallarına çıxışı olduğu təqdirdə, riyaziyyat, proqramlaşdırma, məlumatların təhlili və ya köməkçi texniki həllər hazırlamaqda üstün ola bilər. Bu sahə, xüsusilə də sürətli və hərtərəfli texnoloji inkişaf nəzərə alınmaqla, çox vacibdir.


Reportyor.az 


KARUSEL / CƏMİYYƏT